آمار
| تعداد نشریات | 20 |
| تعداد شمارهها | 439 |
| تعداد مقالات | 3,409 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,660,949 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,395,020 |
تطور حکایت در زبان عرفان از قرن چهارم تا پایان قرن ششم | ||
| پژوهش نامه ادبیات داستانی | ||
| مقاله 4، دوره 14، شماره 4، دی 1404، صفحه 71-100 اصل مقاله (712.53 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/rp.2023.9513.1829 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم جعفرزاده1؛ علیرضا فولادی* 2 | ||
| 1دانشآموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان،کاشان، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| حکایت، مهمترین نوع داستان را در زبان عرفان تشکیل میدهد و همة انواع داستان در این زبان، از آن برآمدهاند. با این حال، خود این نوع ادبی در ادبیات عرفانی دستخوش تغییرات و تحولاتی بوده است که جهت واکاوی سیر تطور داستان در زبان عرفان، امکان چشمپوشی از آنها وجود ندارد. در آثار اولیة عرفای مسلمان، مانند آثار شقیق بلخی(و. 194 ه.ق.)، حارث محاسبی(165-243ه.ق)، ابوالحسین نوری(و.295 ه.ق)، ابوسعید خراز (و. 277 /297. ؟ ه.ق.) و جنید بغدادی (و. 298ه.ق) چندان به حکایت برنمیخوریم و تطور حکایات عرفانی به بعد از این قرن باز میگردد. مقالۀ حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، بررسی تطور حکایات عرفانی و عوامل آنها را از قرن چهام تا پایان قرن ششم پی گرفته است. این مقاله به این نتیجه انجامیده است که طی سه قرن مورد مطالعه، حکایات عرفانی از شکل سادة اولیه درآمدهاند و کمکم با تحولاتی مانند حذف تدریجی راوی یا راویان، روایتهای متعدد از حکایت واحد، ترکیب حکایات، تودرتویی حکایات، شرح و تفسیر حکایات، آمیختگی حکایات منثور با نظم، نظم حکایات، آرایش ادبی حکایات، تنوع شخصیتهای حکایات، پدید آمدن حکایات جانوری، پدید آمدن حکایات طنز و پدید آمدن حکایات رمزی گراییدهاند. همچنین به این نتیجه رسیده است که عوامل تطور این حکایات عبارتند از: اهمیت حکایت برای تربیت سالکان، گسترش عرفان و بالا رفتن شمار عارفان صاحب احوال و اقوال آموزنده، رویکرد هنری به حکایات برای افزایش سطح اثرگذاری تربیتی آنها، اثرگذاری مجالس وعظ بر ادبیات عرفانی و تأویلگرایی. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زبان عرفان؛ ادبیات عرفانی فارسی؛ داستان؛ حکایت | ||
| مراجع | ||
|
اقبال لاهوری، محمد. بیتا، احیای فکر دینی در اسلام، ترجمه احمد آرام، بیچا، بیجا، رسالت قلم.
اکرمی، محمدرضا (1374). «حکایتنویسی و حکایات عرفانی منثور در ادب فارسی از ابتدا تا آغاز قرن هفتم ه.ق»، پایاننامۀ ارشد، به راهنمایی غلامرضا افراسیابی، دانشگاه شیراز.
انصاری، خواجه عبدالله (1362). طبقاتالصوفیه، مقابله و تصحیح دکتر محمدسرور مولائی، تهران: توس.
انصاریمقدم، زهره؛ اشرفزاده، رضا؛ تقوی بهبهانی، سید مجید (1399). بررسی کارکردهای ابیات در اسرارالتوحید. پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، س 18 (35)، 27-46. 10.22111/jllr.2020.5576
بامشکی، سمیرا؛ زحمتکش، نسیم (1393). سیر داستانهای درونهای در ادبیات فارسی تا پایان قرن نهم. کهننامه ادب پارسی، 5(8)، 27-53.
پند پیران (متنی فارسی به ظاهر از قرن پنجم) (1357). به تصحیح دکتر جلال متینی، تهران: فرهنگ ایران.
پورنامداریان، تقی (1399). در سایۀ آفتاب: شعر فارسی و ساخت شکنی در شعر مولوی چاپ پنجم، تهران: سخن.
جبری، سوسن؛ فیاضمنش، پرند (1390). پویایی و تحوّل در حکایتهای صوفیانه، زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز). 54(223)، 1-22.
جعفرزاده، مریم؛ فولادی، علیرضا؛ مدنی، امیرحسین (1400). تحلیل کارکردهای حکایت در حدیقۀ سنایی و تطبیق آن با نظریة راندال. ادبیات عرفانی، 13(27)، 63-87. .10.22051/jml.2022.38865.2293
داد، سیما (1385) فرهنگ اصطلاحات ادبی/ واژهنامۀ مفاهیم و اصطلاحات ادبی فارسی و اروپایی به شیوۀ تطبیقی و توضیحی، ویرایش جدید، چاپ سوم، تهران: مروارید.
زرینکوب، عبدالحسین (1369). جستجو در تصوف ایران، چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر.
زرینکوب، عبدالحسین (1379). سرّ نی: نقد و شرح تحلیلی و تطبیقی مثنوی، تهران: علمی.
زرینکوب، عبدالحسین (1380). صدای بال سیمرغ: دربارۀ زندگی و اندیشۀ عطار، چاپ سوم، تهران: سخن.
زرینکوب، عبدالحسین (1381). ارزش میراث صوفیه، چاپ دهم. تهران: امیرکبیر.
ستاری، جلال (1368). افسون شهرزاد-پژوهشی در هزار افسان، تهران: توس
السراج الطوسی، ابونصر عبدالله بن علی (1380ق/ 1960م ). اللمع فی التصوف، حققه و قدم له و خرج احادیثه الدکتور عبدالحلیم محمود و طه عبد الباقی سرور، مصر: دارالمکتب الحدیثه بمصر و مکتبه المثنی ببغداد.
سراج طوسی، ابونصر عبدالله بن علی(1382). اللمع فی التصوف، به تصحیح و تحشیه رینولد آلن نیکلسون، ترجمۀ مهدی محبتی، تهران: اساطیر.
سلیمیان، سونا (1394). «فرآیند تاریخی-ادبی تکوین حکایتهای منظومههای عرفانی و پیوند آنها با آموزههای عرفانی»، استاد راهنما: احمد گلی، دانشگاه تبریز.
سمعانی، شهابالدین احمد (1368). روحالارواح فی شرح اسماءالملک الفتاح، ویراستار: نجیب مایل هروی، تهران: شرکت علمی و فرهنگی.
سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدود بـن آدم (1383). حدیقـة الحقیقة و شـریعة الطریقة، به تصحیح مدرس رضوی، چاپ ششم، تهران: دانشگاه تهران.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1374). دستور زبان عرفان و عرفان دستور زبان، نامه شهیدی؛ جشننامه استاد دکتر سید جعفر شهیدی، چاپ اول، تهران، طرح نو، 444-447.
شفیعیکدکنی، محمدرضا (1392). زبان شعر در نثر صوفیه. تهران: سخن.
صفریفروشانی، نعمتالله (1379). فصلی در تاریخنگاری اسلامی طبقات. ماهنامه تاریخ اسلام، 1(4). 32-71.
طبسی نیشابوری، محمد بن احمد بن ابی جعفر(1354). منتخب رونق المجالس و بستانالعارفین و تحفهالمریدین، به کوشش احمدعلی رجایی. تهران: دانشگاه تهران.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد بن ابراهیم (1361). اسرار نامه عطار، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمد رضا شفیعی کدکنی، چاپ سوم، تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد بن ابراهیم (1387). الاهینامه، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمد رضا شفیعی کدکنی، چاپ اول، تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد بن ابراهیم (1387). منطقالطیر، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمد رضا شفیعی کدکنی، چاپ سوم، تهران: سخن.
عطار نیشابوری ، فریدالدین محمد بن ابراهیم (1388). مصیبتنامه، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمد رضا شفیعی کدکنی، چاپ پنجم، تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد بن ابراهیم (1398). تذکرة الاولیاء، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعیکدکنی،2.جلد، تهران: سخن.
غزالی، احمد (1376). مجموعۀ آثار فارسی احمدغزالی، احمد مجاهد، تهران: دانشگاه تهران.
غلامرضایی، محمد (1388). سبکشناسی نثرهای صوفیانه: از اوایل قرن پنجم تا اوایل قرن هشتم(کلیات)، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
فولادی، علیرضا (1386). طنز در زبان عرفان، قم: فراگفت.
فولادی، علیرضا (1400). زبان عرفان، قم: فراگفت.
القشیری، ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن (1361). ترجمۀ رسالۀ قشیریه (الرساله الی الصوفیه)، به تصحیح بدیعالزمان فروزانفر، تهران: علمی و فرهنگی.
لطفالله بن ابیسعد، جمال الدین ابوروح (1366). حالات و سخنان ابوسعید، مقدمه و تصحیح محمدرضا شفیعیکدکنی، تهران: سخن.
محمد بن منور ( 1376). اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: نگاه.
مستملی بخاری، امام ابو ابراهیم اسماعیل بن محمد (1365). شرح التعرّف لمذهب التصوف، با مقدمه و تصحیح و تحشیه محمد روشن، تهران: اساطیر.
موریو، فوجی ای (1384). جنبههای ادب صوفیانه در روحالارواح، دو فصلنامه آینه میراث، س3 (3و4)، 197-185.
نیشابوری، ابوالقاسم حسن بن محمد بن حبیب (1407ق). عقلاءالمجانین، تصحیح عمر الاسعد، بیروت: دار النفائس.
هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان ( 1384). کشفالمحجوب، مقدمه، تصحیح و تعلیقات دکتر محمود عابدی، چاپ دوم، تهران: سروش.
همایی، جلال الدین (1362). تصوف در اسلام، بیجا: هما | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 414 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 65 |
||