آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 460 |
| تعداد مقالات | 3,615 |
| تعداد مشاهده مقاله | 4,559,512 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,002,613 |
واکاوی کلاناستعارۀ «خاک» بهمثابۀ ابزار انسجام شعر خاقانی | ||
| پژوهشنامه متون ادبی دوره عراقی | ||
| مقاله 5، دوره 7، شماره 2، تیر 1405، صفحه 95-124 اصل مقاله (627.04 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/ltip.2025.11768.1342 | ||
| نویسندگان | ||
| موسی علیزاده1؛ فیروز فاضلی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان،رشت، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. | ||
| چکیده | ||
| استعاره، در دیدگاه معاصرصرفاً امری زبانی نیست و انعکاسی از ذهن انسان است که براساس تجربیات و تعامل با جهان خارج به شکل غیراختیاری در زندگی روزمرۀ افراد حضور مییابد. در قصاید خاقانی، ما شاهد وجود طرحوارهها و پیشنمونههای متنوّعی هستیم که حاصل تلاقی فرهنگ، جامعه و تجربۀ زیستۀ شاعر میباشد و اغلب بهصورت کلاناستعارۀ واژۀ «خاک» و خردهاستعارههای منبعث از آن در شعر خاقانی نمود یافتهاست. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی براساس نظریۀ استعارۀ مفهومی لیکاف، جانسون و کوچش صورت گرفتهاست. در دیدگاه کوچش، فهم یک حوزۀ استعاری، وابسته به درک یک حوزۀ مفهومی دیگر است. او، مفاهیم ذهنی را به عنوان حوزۀ مقصد و مفاهیم عینی را به عنوان حوزۀ مبدأ معّرفی میکند. ازاینرو، نگارندگان این پژوهش در تلاش هستند با بررسی استعارۀ مفهومی «خاک» و خوشههای معناییِ «زمین، گِل، گَرد، غبار، سنگ» به تحلیلِ شناختی کلاناستعارههای قصاید خاقانی در راستای تفسیر و بازنمایی چارچوبهای فکری شاعر از جهان خارج بپردازند. برآیند این تفسیر منجر به گسترش خردهاستعارههای متعدد در روساخت شعر خاقانی میگردد. تحلیل آماری استعارههای مفهومی «خاک» در 132 قصیدۀ خاقانی، نشان میدهد که شاعر کلاناستعارۀ «خاک انسان است» را با بسامد 134 بار بر مبنای بدنمندی انسان در ذیل 6 خردهاستعاره ذکر میکند که بالاترین بسامد مربوط به خردهاستعارۀ «خاک بهمثابۀ زن» است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زبانشناسیشناختی؛ کلاناستعاره؛ طرحواره؛ خاقانی؛ خاک | ||
| مراجع | ||
|
منابع و مآخذ
قرآن کریم.
ابنسینا، حسینبنعبدالله (1370). قانون در طب، ج5، ترجمۀ عبدالرحمن شرفکندی، تهران: سروش.
آرمان، علیرضا؛ علویمقدّم، مهیار؛ تسنیمی، علی؛ الیاسی، محمود (1400). «واکاوی نگاشت مرکزی استعارههای مفهومی و طرحوارههای تصویری واژههای «آب» و «آتش» در ضربالمثلهای برآمده از ادب فارسی، دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، 29 (90): صص 7-24. 10.52547/jpll.29.90.7 https://doi.org/
استاکول، پیتر (1393). بوطیقای شناختی، ترجمۀ محمّدرضا گلشنی، تهران: انتشارات علمی.
افراشی، آزیتا (1394). مبانی معناشناختی، تهران: پژوهشگاه علومانسانی و مطالعات فرهنگی.
برومندسعید، جواد (1384). جرعه افشانی، تهران: انتشارات ترفند.
بلعمی، ابوعلی (1378). تاریخ بلعمی، تصحیح محمّدتقی بهار، بهکوشش محمّد گنابادی، چ4، تهران: زوار.
بهار، محمدتقی (1375). پژوهشی در اساطیر ایران، چاپ4، تهران: آگاه.
پارسا، سید احمد (1403). «نقش دستوری ردیفهای فعلی در مضمونآفرینی و استعارهسازی در قصاید خاقانی»، پژوهشنامۀ متون ادبی دورۀ عراقی، 5 (4)، 1-17. 10.22126/ltip.2024.11545.1327
خاقانی، افضلالدین بدیلبن علی نجار (1388). دیوان خاقانی شروانی، بهکوشش سیدضیاءالدّین سجادی، چاپ نهم، تهران: زوّار.
راسخمهند، محمّد (1390). درآمدی بر زبانشناسیشناختی (نظریهها و مفاهیم)، تهران: سمت.
راشدمحصل، محمدتقی (1366). زادسپرم (گزیدههای زادسپرم)، تهران: مؤسسۀ مطالعاتوتحقیقات فرهنگی.
علیبیگی، وحید؛ عبیدینیا، محمّدامیر؛ مظفری، علیرضا (1399). «کارکرد استعاره در شعر خاقانی براساس نظریۀ زبانشناسی شناختی»، دو فصلنامۀ علمی بلاغت کاربردی و نقدادبی، 5 (1)، 137-148.
قاسمزاده، حبیبالله (1398). مقدمهای بر شناختپژوهی استعاره (قطره در نهانخانۀ صدف)،تهران: نشر ارجمند.
قائمینیا، علیرضا (1390). معنیشناسیشناختی قرآن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
کزازی، میرجلالالدین (1387). رخسار صبح (بر بنیاد واژهشناسی، زیباییشناسی، ژرفاشناسی)،چاپ پنجم، تهران: مرکز.
کوچش، زولتان (1396). استعاره مقدمهای کاربردی، ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی، ویراست دوم، تهران: انتشارات آگاه.
مشهدی، محمّدامیر؛ واثق عباسی، عبدالله؛ دهرامی، مهدی (1389). «استعارههای نو و چند لایه در شعر خاقانی»، فنون ادبی، 2 (2)، 81-96. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20088027.1389.2.2.6.0
منوچهری، مریم و اسماعیل شفق (1399). «استعارۀ جهتی در قصاید خاقانی با رویکرد شناختی»، پژوهشنامۀ نقدادبی و بلاغت، 10 (1) ، 114-130. https://doi.org/10.22059/jlcr.2020.298471.1425
موسوی، شایستهسادات؛ رحیمی، محمود (1399). «آسمان و زمین بر محور استعاره (روند استعاریِ معنابخشی به پدیدههای طبیعی بر پایۀ استعارۀ جهتی»، مجلۀ مطالعات زبانی و بلاغی، شمارۀ 22: 471-496.
نوروزیجعفرلو، سونیا؛ نیکداراصل، محمّدحسین (1403). «استعارۀ مفهومی عشق در غزلیات خاقانی»، پژوهشنامۀ ادب غنایی، 22 (42)، 235-254.https://doi.org/10.22111/jllr.2023.43228.3081 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 240 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 31 |
||