آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 468 |
| تعداد مقالات | 3,642 |
| تعداد مشاهده مقاله | 4,643,743 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,054,193 |
تحلیل تطبیقی ناز و نیاز در غزلیات مولوی و حافظ | ||
| پژوهشنامه متون ادبی دوره عراقی | ||
| مقاله 6، دوره 7، شماره 2، تیر 1405، صفحه 125-150 اصل مقاله (661.3 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/ltip.2025.12826.1388 | ||
| نویسندگان | ||
| علیمحمد مؤذنی* 1؛ عبدالرضا سیف2؛ لیلا کرمی3؛ علیرضا امامی4 | ||
| 1استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 3کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 4استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| ناز و نیاز از مضامین بنیادین و پرکاربرد در غزلیات عاشقانه و عارفانه ادب فارسی هستند؛ مضامینی که رابطه میان عاشق و معشوق را معنا میبخشند و ساختار عاطفی و معرفتی شعر را شکل میدهند. در این روابط، ناز نمایانگر استغنای معشوق و جلوهای از زیبایی و جلال اوست و نیاز جلوه شور و طلب عاشق است که در پاسخ به ناز معشوق شکل میگیرد. این پژوهش با رویکرد توصیفیـتحلیلی و با تمرکز بر غزلیات مولوی و حافظ، به بررسی چگونگی بازنمایی و معناپردازی ناز و نیاز در آثار این دو شاعر میپردازد و شباهتها و تفاوتهای بنیادین جهانبینی و نگرش عرفانی و عاشقانه آنها را در این زمینه نشان میدهد. نتایج نشان میدهد که مولوی ناز را مظهر جلال الهی و نیاز را جلوه اشتیاق روح به وصال مطلق میداند، در حالی که حافظ با تأیید این دریافت و با ترکیب عشق زمینی و قدسی، ناز و نیاز را در صحنهای متقابل و پویا بازآفرینی میکند.این پژوهش نشان میدهد که ناز و نیاز نهتنها ساختار عاطفی غزل فارسی را شکل میدهند، بلکه فهمی عمیقتر از تجربه عاشقانه و عرفانی را نیز ممکن میسازند و سازوکارهای روانی و معنوی دو سوی رابطه عاشق و معشوق را روشن میسازند. تحلیل تطبیقی حاضر دریچهای تازه پیش روی خواننده میگشاید تا پیوند میان محتوای عاشقانه و جهانبینی شاعرانه را در غزلیات کلاسیک فارسی بهتر درک کند و نشان میدهد که این دو مفهوم در بستر تاریخ ادبیات فارسی همچنان زنده و تحولپذیر باقی ماندهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| غزل مولوی؛ غزل حافظ؛ ناز و نیاز در غزل؛ عاشق و معشوق؛ تحلیل تطبیقی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1360)، رسائل ابنسینا، ترجمه ضیاءالدین درّی، چاپ دوم، تهران، کتابخانۀ مرکزی.
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1377)، باغ سبز عشق گزیده مثنوی، چاپ اول، تهران، یزدان.
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1388)، «پدر و پسر؛ معشوقۀ آنان کیست؟» فرهنگ و ادب، سال پنجم و ششم، زمستان 1388و بهار و تابستان 89، ج 2، (9)، 33 – 48.
بیانی، شیرین (1388)، «عشق از دیدگاه مولانا جلال الدین محمد بلخی». پژوهشنامه ادب حماسی، شماره 9، دوره 5، 106-116.
پورنامداریان، تقی (1384)، در سایۀ آفتاب. چاپ دوم، تهران، سخن.
ترینی قندهاری، نظامالدین (1393)، قواعدالعرفاء و آدابالشعراء: فرهنگ اصطلاحات عارفان و شاعران، به اهتمام احمد مجاهد،چاپ اول، تهران، دانشگاه تهران.
چیتیک، ویلیام (1383)، طریق صوفیانه عشق، ترجمه مهدی سررشتهداری، ، چاپ اول، تهران، مهراندیش.
حافظ، شمسالدین محمد (1362)، دیوان حافظ، به تصحیص و توضیح پرویز خانلری، جلد اول، چاپ دوم، تهران، خوارزمی.
حافظ، شمسالدین محمد (1402)، دیوان حافظ، براساس نسخۀ تصحیح شده قاسم غنی و محمد قزوینی، به کوشش رضا کاکایی دهکردی، چاپ هشتم، تهران، ققنوس.
خرمشاهی، بهاءالدین (1401)، حافظنامه، جلد دوم،چاپ بیستوششم، تهران، علمی و فرهنگی.
دری، زهرا؛ حیدری پرچکوهی، فرامرز (1399)، «غم و خودپیدایی» در غزلیات دیوان شمس مولانا، فصلنامه کارنامه متون ادبی دوره عراقی، 1 (2)، 13-29.
رستگار فسایی، منصور (1385)، حافظ و پیدا و پنهان زندگی.چاپ اول، تهران، سخن.
زرینکوب، عبدالحسین (1402)، از کوچۀ رندان، چاپ بیستوسوم، تهران، سخن.
زرین کوب، عبدالحسین (1386)، سرّنی، نقد و شرح تحلیلی و تطبیقی مثنوی، چاپ یازدهم، تهران، علمی.
زرینکوب، عبدالحسین (1390)، پلهپله تا ملاقات خدا. چاپ سیویکم، تهران، علمی.
سجادی، سیدجعفر (1393)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. چاپ یازدهم، تهران، طهوری.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1401)، غزلیات شمس تبریزی، گزینش و تفسیر محمدرضا شفیعی کدکنی، جلد اول، چاپ یازدهم، تهران، سخن.
شمیسا، سیروس (1370)، سیر غزل در شعر فارسی از آغاز تا امروز. چاپ سوم، تهران، فردوس.
صفا، ذبیحالله (1369)، تاریخ ادبیات ایران، جلد سوم، بخش اول، چاپ هفتم، تهران، فردوس.
عطار نیشابوری، فریدالدین (1905)، تذکرةالاولیا، به اهتمام رنولد الن نیکلسون، جلد دوم، لیدن، بریل.
عرفانی واحد، فاطمه (1398)، «جلوه های ناز و نیاز و بی نیازی در شعر حافظ شیرازی»، فصلنامه زبان و ادبیات فارسی، (62)، 14-28.
عدالت پور، هادی (1393)، «جلوه های ناز معشوق در شعر حافظ»، شعر پژوهی (بوستان ادب)، 6 (4)، 153-170. https://doi.org/10.22099/jba.2015.2374(doi)
غزالی، احمد (1359)، سوانحالعشاق، تصحیح هلموت ریتر، با مقدمه و توضیحات نصرالله پورجوادی، چاپ اول، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
فریامنش، مسعود (1386)، «نگاهی به ارتباط عشق و نجات در دیوان حافظ»، اطلاعات حکمت و معرفت،سال دوم، (11)، 58-60.
فرجی فر، شیما؛ خدیوی، هادی (1391)، «ناز و نیاز در ادبیات غنایی فارسی» ( با تکیه بر غزلیات سنایی، حافظ و وحشی بافقی)، فصلنامه تحقیقات تمثیلی در زبان و ادب فارسی، 4 (13)، 177-192.
محمدی، ابراهیم (1396)، «بررسی کیفیت عشق از دیدگاه دو شاعر ملکوتی مولانا و حافظ»، مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه،3 (1/3)، 99-117.
مرتضوی، منوچهر (1395)، مکتب حافظ، چاپ ششم، تهران، توس.
مرتضوی، منوچهر (1333)، «عشق در دیوان حافظ»، دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، (31)، 387-434.
مؤذنی، علیمحمد (1375)، در قلمرو آفتاب مقدمهای بر تأثیر قرآن و حدیث در ادب پارسی، چاپ دوم، تهران، قدیانی.
مؤذنی، علیمحمد (1378)، «فراز و فرود سخن در مثنوی مولوی بر اثر غلیان عشق و شور و جذبه تداعی ها»، دانشگاه ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 151 (0)، 1-19
مؤذنی، علیمحمد (1398)، «بازشناسی مفهوم «نطق» در مثنوی مولانا با تکیه بر نظریات زبانشناسی معاصر»، متن پژوهی ادبی، (79)، 103-126. 10.22054/LTR.2019.25853.2023(doi)
مولوی، جلالالدین محمد بن محمد (1376)، کلیات شمس تبریزی، به کوشش بدیعالزمان فروزانفر، چاپ چهاردهم، تهران، امیرکبیر.
مولوی، جلالالدین محمد بن محمد (1377)، مثنوی معنوی، شرح کریم زمانی، ج1، چاپ هفتم، تهران، اطلاعات.
میرقادری، سیدفضل الله (1384)، «بررسی تطبیقی ویژگیهای عشق در شعر حافظ شیرازی و ابن فارض مصر»، علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، (44)، 165-184.
نیاز کرمانی، سعید (1366)، حافظشناسی، پانزدهجلدی، جلد 2، چاپ اول، تهران، پاژنگ.
نیکدار اصل، محمدحسین (1401)، «کارکردهای درمانی عشق در غزل های حافظ، پژوهشنامه ادبیات تعلیمی»، (56)، 48-79. 10.30495pars.2023.703150 (doi)
هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان (1401)، کشفالمحجوب، مقدمه، تصحیح و تعلیقات دکتر محمود عابدی، چاپ چهاردهم، تهران، سروش.
همایی، جلال الدین (1376)، مولوی نامه، جلد1، چاپ نهم، تهران، مؤسسه نشر هما. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 616 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 66 |
||