اثربخشی نرم‌افزار توانبخشی‌شناختی کاپیتان‌لاگ بر توجه‌-‌تمرکز و حافظه فعال سالمندان

منابع

امینی ، م.، دولتشاهی، ب.، دادخواه، ع.، و لطفی، م. (1389). توانبخشی شناختی مداخله‌ای مؤثر برای کاهش نقص‌های شناختی در نوجوانان مبتلا به آلزایمر. مجله ایرانی سالمندی، 5(1)، 85–78.

امان‌اللهی، ع.، تردست، ک.، و اصلانی، خ. (1395). پیش‌بینی افسردگی بر اساس مولفه‌های خودشفقتی در دانشجویان دختر دارای تجربه شکست عاطفی دانشگاه‌های اهواز. روان‌شناسی بالینی، 8(2 (پیاپی 30)، 88–77.

بشیری، ا.، شاهمرادی، ل.، علیزاده سواره، ب.، و قاضی سعیدی، م. (1401). شناسایی برنامه‌های کامپیوتری بازتوانی شناختی موثر در ارتقای توجه در کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال بیش‌فعالی-نقص توجه. مجله انفورماتیک سلامت و زیست‌پزشکی، 9(4)، 289–277.

بیرامی، م.، نظری، م. ع.، هاشمی، ت.، و موحدی، ی. (1395). تأثیر توانبخشی نوروسایکولوژیکی بر بهبود عملکرد حل مسأله در افراد مبتلا به اختلال یادگیری ریاضی. نشریه پژوهش توانبخشی در پرستاری، 3(2)، 71–61.

دلشاد، ع.، و کاظمی، آ. س. (1403). بررسی اثربخشی نرم‌افزار توانبخشی شناختی کاپیتان لاگ بر توجه گزینشی بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس. روان‌سنجی، 13(50)، 61–45.

دلاور، ع. (1395). روش‌های تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: انتشارات علوم تربیتی.

رحمانی، م.، رحیمیان بوگر، ا.، طالع‌پسند، س.، و نوکنی، م. (1396). اثربخشی بازتوانی شناختی مبتنی بر رایانه بر بهبود حافظه کاری و عملکردهای اجرایی بیماران زن مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس. مطالعات روانشناختی، 13(30)، 76–59.

رویتوند غیاثوند، ن.، و امیری مجد، م. (1397). اثربخشی نرم‌افزار شناختی کاپیتان لاگ بر حافظه فعال دانش‌آموزان دارای ناتوانی‌های یادگیری. نشریه توانمندسازی کودکان استثنایی، 9(3)، 15–5.

صادقی، ج.، و چراغ‌پور خنکدار، ر. (1397، دی). اثربخشی بازی‌درمانی با نرم‌افزار کاپیتان لاگ بر نقص توجه و تمرکز دانش‌آموزان شهرستان قایمشهر. مقاله ارائه‌شده در کنفرانس ملی دستاوردهای نوین جهان در تعلیم و تربیت، روانشناسی، حقوق و مطالعات فرهنگی–اجتماعی، تهران.

سلطانی‌پور، م.، پرند، ا.، حسنی، ا.، پیمان، ش.، و یزدی، س. (1400). تأثیر توانبخشی شناختی مبتنی بر رایانه بر بهبود کارکردهای اجرایی دانش‌آموزان دارای اختلال نارسایی توجه/بیش‌فعالی. فصلنامه روانشناسی شناختی، 9(2)، 51–31.

عاشوری، ج. (1395). اثربخشی آموزش نوروفیدبک بر کارکردهای اجرایی (تمرکز، طرح‌ریزی و حافظه فعال) دانش‌آموزان دختر ابتدایی مبتلا به اختلال نارسایی توجه-بیش‌فعالی. علوم پزشکی رازی، 23(50)، 66–57.

عمادی‌فر، ف.، و گرجی، ی. (1396). اثربخشی آموزش توجه بر مهار توجه، توجه متمرکز، توجه پراکنده دانش‌آموزان دختر دارای اضطراب امتحانی. فصلنامه سلامت روانی کودک، 4(1)، 77–67.

فغفوری‌آذر، م. (1402). اثربخشی تمرینات منتخب ادراکی–حرکتی بر حافظه کاری و کیفیت زندگی سالمند. مجله روان‌شناسی پیری، 9(3)، 310–293.

قائدی، غ.، خلیلی، م.، افشین‌مجد، س.، رحمتی، ب.، و کرمی، م. (1396). اثربخشی مداخله آموزشی شناختی کامپیوتری در بهبود و ارتقای حافظه، توجه و کارکردهای اجرایی در فرزندان جانبازان در حال تحصیل در دانشگاه شاهد. دو‌ماهنامه دانشور پزشکی، 25(4)، 31–25.

گوهری، ف.، قمری، ح.، و شیخ‌الاسلامی، ع. (1403). اثربخشی شناختی رایانه‌محور بر نشخوار فکری سالمندان با اضطراب مرگ مقیم مراکز سالمندان. روانشناسی پیری، 10(2)، 219–199.

مجتبی‌زاده، م.، اسدزاده، ح.، کریمی، ی.، و دلاور، ع. (1400). بررسی رابطه بین حافظه فعال، میزان اضطراب و پیشرفت تحصیلی در بین دانش‌آموزان. فصلنامه مهارت‌های روانشناسی تربیتی، 12(1)، 74–59.

محمودعلی‌لو، م.، حمیدی، ص.، و شیروانی، ا. (1390). مقایسه کارکردهای اجرایی و توجه پایدار در دانشجویان دارای علایم وسواسی–اجباری، اسکیزوتایپی بالا و علایم هم‌پوش با گروه بهنجار. تحقیقات علوم رفتاری، 9(3)، 34–22.

نجاتی، و. (1389). کارکردهای شناختی–اجرایی قطعه پیشانی مغز در سالمندان. مجله علوم رفتاری، 4(1)، 64–59.

نظربلند، ن.، نوحه‌گری، ا.، و صادقی فیروزآبادی، و. (1398). اثربخشی توانبخشی شناختی رایانه‌ای (کاپیتان لاگ) بر حافظه فعال، توجه پایدار و عملکرد ریاضی کودکان دچار اختلال طیف اوتیسم. مجله روانشناسی کاربردی، 13(2)، 293–271.

نگارش، ر.، رنجبر، ر.، غریب‌وند، م.، حبیبی، ع.، و مختارزاده، م. (1396). تأثیر هشت هفته تمرین مقاومتی بر هایپرتروفی و قدرت و مایوستاتین مردان سالمند و جوان. سالمند: مجله سالمندی ایران، 12(1)، 67–56.

نوده‌ای، خ.، صرامی، غ.، و کرامتی، ه. (1395). رابطه کارکردهای اجرایی و ظرفیت حافظه کاری با عملکرد خواندن دانش‌آموزان: نقش سن، جنس و هوش. روانشناسی شناختی، 4(3)، 20–11.

یارمحمدی، ن.، هاشمی، ز.، و زارع، ح. (1404). اثربخشی توانبخشی مبتنی بر تمرینات شناختی بر توجه، حافظه کاری، انعطاف‌پذیری، کنترل بازدارندگی و حافظه دیداری سالمندان. مجله روانشناسی پیری، 11(2)، 250–231.

یزدان‌بخش، ک.، و آذرنیا، ا. (1402). اثربخشی توانبخشی شناختی بر بهبود توانایی‌های شناختی سالمندان. مجله سالمند، 18(1)، 45–32.

صادقی، صادقی، جمال و چراغ‌پور خنکدار، رقیه. (1397، دی). اثربخشی بازی‌درمانی با نرم‌افزار کاپیتان‌لاگ بر نقص توجه و تمرکز دانش‌آموزان شهرستان قایمشهر. مقاله ارائه‌شده در کنفرانس ملی دستاوردهای نوین جهان در تعلیم و تربیت، روانشناسی، حقوق و مطالعات فرهنگی–اجتماعی، تهران.

References

Alonso-Tibble, M., Smith, J., & García, L. (2022). Attentional control as a buffer against psychological stress in aging: A longitudinal study. Aging & Mental Health, 26(4), 789–797. https://doi.org/10.1080/13607863.2021.1912345

Amini, M., Dolatshahi, B., Dadkhah, A., & Lotfi, M. (2010). Cognitive rehabilitation as an effective intervention to reduce cognitive deficits in adolescents with Alzheimer's disease. Iranian Journal of Aging, 5(1), 78–86. [In Persian]

Bashiri, A., Shahmoradi, L., Alizadeh Sawareh, B., & Ghazi Saeedi, M. (2022). Identifying effective computerized cognitive rehabilitation programs in improving attention in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder. Journal of Health and Biomedical Informatics, 9(4), 277–289. [In Persian]

Bayrami, M., Nazari, M. A., Hashemi, T., & Movahedi, Y. (2016). The effect of neuropsychological rehabilitation on improving problem-solving performance in individuals with mathematical learning disorder. Journal of Rehabilitation Research in Nursing, 3(2), 61–67. [In Persian]

Bergo, E., Lombardi, G., Pambuku, A., Della Puppa, A., Bellu, L., D’Avella, D., & Zagonel, V. (2016). Cognitive rehabilitation in patients with gliomas and other brain tumors: State of the art. BioMed Research International, 2016, Article 3041824. https://doi.org/10.1155/2016/3041824

Bergouignan, L., Lesh, T. A., & Deouell, L. Y. (2016). Computerized cognitive training in schizophrenia: A systematic review and meta-analysis. Schizophrenia Bulletin, 42(5), 1237–1247. https://doi.org/10.1093/schbul/sbw035

Berrol, S. (1990). Issues in cognitive rehabilitation. Archives of Neurology, 47(2), 219–220.

Bertranda, R., & Camos, V. (2015). The role of attention in preschoolers’ working memory. Cognitive Development, 33, 14–27. https://doi.org/10.1016/

j.cogdev.2014.10.002

Buttelmann, F., & Karbach, J. (2017). Development and plasticity of cognitive flexibility in early and middle childhood. Frontiers in Psychology, 8, Article 1040. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01040

Caup, A. R., Mirzakhanian, H., Jeste, D. V., & Eyler, L. T. (2011). A review of the brain structure correlates of successful cognitive aging. The Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences, 23(1), 6–15. https://doi.org/10.1176/jnp.23.1.jnp6

Chen, Y., Park, D. C., & Smith, A. D. (2023). Cognitive self-efficacy and attentional resources in older adults: A cross-lagged panel analysis. Psychology and Aging, 38(2), 210–222. https://doi.org/10.1037/pag0000721

Colcombe, S. J., Kramer, A. F., Erickson, K. I., Scalf, P., McAuley, E., Cohen, N. J., ... & Elavsky, S. (2004). Cardiovascular fitness, cortical plasticity, and aging. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 101(9), 3316–3321. https://doi.org/10.1073/pnas.0405744101

Daneman, M., & Carpenter, P. A. (1980). Individual differences in working memory and reading. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 19(4), 450–466. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(80)90312-6

Delawar, A. (2016). Research methods in psychology and educational sciences. Educational Sciences Publications. [In Persian]

Delshad, A., & Kazemi, A. S. (2024). Investigating the effectiveness of Captain Log cognitive rehabilitation software on selective attention in patients with multiple sclerosis. Psychometrics, 13(50), 45–61. [In Persian]

Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750

Dixon, R. A., & Nilsson, L. G. (2004). New frontiers in cognitive aging. Oxford University Press.

Emadifar, F., & Gorji, Y. (2017). The effectiveness of attention training on attention control, focused attention, and scattered attention of female students with test anxiety. Journal of Child Mental Health, 4(1), 67–77. [In Persian]

Faghfouri Azar, M. (2023). The effectiveness of selected perceptual-motor exercises on working memory and quality of life in the elderly. Journal of Geriatric Psychology, 9(3), 293–310. [In Persian]

Fischer, U., Lindenberger, U., & Schmiedek, F. (2025). Working memory capacity predicts daily functioning in late adulthood: Evidence from the Berlin Aging Study II. Journal of Gerontology: Psychological Sciences, 80(1), 45–56. https://doi.org/10.1093/geronb/gbad089

Gallagher, M., Laidlaw, K., & Warren, F. (2020). Mindfulness-based cognitive therapy for attention regulation in older adults: A pilot randomized controlled trial. Aging & Mental Health, 24(8), 1305–1312. https://doi.org/10.1080/13607863.2019.1597010

Ghaedi, G., Khalili, M., Afshin Majd, S., Rahmati, B., & Karami, M. (2017). The effectiveness of computer-based cognitive educational intervention in improving and promoting memory, attention and executive functions in children of veterans studying at Shahed University. Daneshvar Pezeshki, 25(4), 25–31. [In Persian]

Hardy, J. L., Nelson, R. A., Thiessen, M., & Shokri, K. (2017). A multi-site clinical trial evaluating the efficacy of a web-based cognitive training program in healthy older adults. Frontiers in Aging Neuroscience, 9, Article 388. https://doi.org/10.3389/fnagi.2017.00388

Heyman, T., Van Rensbergen, B., Storms, G., Hutchison, K. A., & De Deyne, S. (2015). The influence of working memory load on semantic priming. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 41(3), 911–928. https://doi.org/10.1037/xlm0000058

Irazoki, E., Contreras-Somoza, L. M., Toribio-Guzmán, J. M., Jenaro-Río, C., Van der Roest, H., & Franco-Martín, M. A. (2020). Technologies for cognitive training and cognitive rehabilitation for people with mild cognitive impairment and dementia: A systematic review. Frontiers in Psychology, 11, Article 648. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00648

Jones, K. T., Peterson, D. J., & Berryhill, M. E. (2022). Non-invasive brain stimulation combined with cognitive training improves attention in older adults: A randomized controlled trial. Neurobiology of Aging, 114, 102–111. https://doi.org/10.1016/j.neurobiolaging.2022.02.015

Kan, K. J., Smith, E. E., & Jones, R. N. (2025). Attention and working memory as early markers of cognitive health in aging: A 10-year prospective cohort study. Neurobiology of Aging, 129, 112–123. https://doi.org/10.1016/j.neurobiolaging.2024.11.003

Lai, F. H., Yan, E. W., & Yu, K. K. (2020). Home-based evaluation of executive function (Home-MET) for older adults with mild cognitive impairment. Archives of Gerontology and Geriatrics, 87, Article 104012. https://doi.org/10.1016/j.archger.2019.104012

Lampit, A., Hallock, H., Moss, R., & Valenzuela, M. (2020). Cognitive training-induced short-term and long-term changes in healthy older adults: A systematic review and meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 119, 1–12. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2020.08.023

Li, L., & Yu, L. (2021). The influence of pension mode on the mental health of older adults—Evidence from older adults in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(1), Article 119. https://doi.org/10.3390/ijerph19010119

Liu, X., Wang, H., & Li, S. (2024). The bidirectional relationship between attentional functioning and sleep quality in older adults: A daily diary study. Sleep, 47(3), Article zsae012. https://doi.org/10.1093/sleep/zsae012

Madden, D. J. (2007). Aging and visual attention. Current Directions in Psychological Science, 16(2), 70–74. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2007.00478.x

Mahmoud Alilou, M., Hamidi, S., & Shirvani, A. (2011). Comparison of executive functions and sustained attention in students with obsessive-compulsive symptoms, high schizotypy, and overlapping symptoms with the normal group. Behavioral Sciences Research, 9(3), 22–34. [In Persian]

McNab, F., & Klingberg, T. (2008). Prefrontal cortex and basal ganglia control access to working memory. Nature Neuroscience, 11(1), 103–107. https://doi.org/10.1038/nn2024

Mojtaba Zadeh, M., Asadzadeh, H., Karimi, Y., & Delavar, A. (2021). Investigating the relationship between working memory, anxiety level and academic achievement among students. Quarterly Journal of Educational Psychology Skills, 12(1), 59–74. [In Persian]

Montoya-Murillo, G., Ibarretxe-Bilbao, N., Peña, J., & Ojeda, N. (2020). Effects of cognitive rehabilitation on cognition, apathy, quality of life, and subjective complaints in the elderly: A randomized controlled trial. The American Journal of Geriatric Psychiatry, 28(5), 518–529. https://doi.org/10.1016/j.jagp.2019.11.001

Nazarboland, N., Nohegari, E., & Sadeghi Firoozabadi, V. (2019). The effectiveness of computer-based cognitive rehabilitation (CaptainLog) on working memory, sustained attention and mathematical performance of children with autism spectrum disorder. Journal of Applied Psychology, 13(2), 271–293. [In Persian]

Negaresh, R., Ranjbar, R., Gharibvand, M., Habibi, A., & Mokhtarzadeh, M. (2017). The effect of eight weeks of resistance training on hypertrophy, strength and myostatin in elderly and young men. Salmand: Iranian Journal of Aging, 12(1), 56–67. [In Persian]

Nejati, V. (2010). Executive–cognitive functions of the prefrontal cortex in the elderly. Behavioral Sciences Journal, 4(1), 59–64. [In Persian]

Nodehi, K., Sarami, G., & Keramati, H. (2016). The relationship between executive functions and working memory capacity with students' reading performance: The role of age, gender and intelligence. Cognitive Psychology, 4(3), 11–20. [In Persian]

Okazaki, S. (2015). Cognitive training software in clinical and educational settings. Springer.

Ortega, R., Lopez, V., Carrasco, X., & Escobar, M. (2020). Neurocognitive mechanisms underlying working memory encoding and retrieval in attention deficit hyperactivity disorder. Scientific Reports, 10, Article 7771. https://doi.org/10.1038/s41598-020-64649-9

Pumaccahua, T. T., Wong, E. H., & Wiest, D. J. (2017). Effects of computerized cognitive training on working memory in a school setting. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 16(3), 88–104. https://doi.org/10.26803/ijlter.16.3.6

Rahmani, M., Rahimian Boger, E., Talepasand, S., & Nokani, M. (2017). The effectiveness of computer-based cognitive rehabilitation on improving working memory and executive functions in female patients with multiple sclerosis. Psychological Studies, 13(30), 59–76. [In Persian]

Rebok, G. W., Ball, K., Guey, L. T., & Jones, R. N. (2014). Ten-year effects of the ACTIVE cognitive training trial on cognition and everyday functioning in older adults. Journal of the American Geriatrics Society, 62(1), 16–24. https://doi.org/10.1111/jgs.12607

Rivas-Campo, Y., Aibar-Almazán, A., Afanador-Restrepo, D. F., García-Garro, P. A., & Vega-Ávila, R. (2022). The effects of high-intensity functional training on cognition in older adults with cognitive impairment: A systematic review. Healthcare, 10(4), 670. https://doi.org/10.3390/healthcare10040670

Rosvold, H. E., Mirsky, A. F., Sarason, I., Bransome, E. D., & Beck, L. H. (1956). A continuous performance test of brain damage. Journal of Consulting Psychology, 20(5), 343–350. https://doi.org/10.1037/h0043220

Roytvand Ghiyathvand, N., & Amiri Majd, M. (2018). The effectiveness of Captain Log cognitive software on the working memory of students with learning disabilities. Journal of Empowerment of Exceptional Children, 9(3), 5–15. [In Persian]

Sadeghi, J., & Cheraghpour Khankdar, R. (2018, October). The effectiveness of play therapy with CaptainLog software on attention deficit and concentration in students of Qaemshahr city. Paper presented at the National Conference on New World Achievements in Education, Psychology, Law and Socio-Cultural Studies. [In Persian]

Sale, A., Berardi, N., & Maffei, L. (2014). Environment and brain plasticity: Towards an endogenous pharmacotherapy. Physiological Reviews, 94(1), 189–234. https://doi.org/10.1152/physrev.00033.2013

Sandford, J. A., & Brown, M. G. (1988). Captain’s Log cognitive rehabilitation software [Computer software]. BrainTrain, Inc.

Sharit, J., & Czaja, S. J. (2020). Overcoming older adult barriers to learning through an understanding of perspectives on human information processing. Journal of Applied Gerontology, 39(3), 233–241. https://doi.org/10.1177/0733464818791285

Sharma, S., Balaji, G. K., Sahana, A., & Karthikbabu, S. (2021). Effects of cognitive versus mind-motor training on cognition and functional skills in the community-dwelling older adults. Indian Journal of Psychological Medicine, 43(4), 300–305. https://doi.org/10.1177/02537176211005737

Soltanipour, M., Parand, A., Hassani, A., Peyman, S., & Yazdi, S. (2021). The effect of computer-based cognitive rehabilitation on improving executive functions of students with attention deficit/hyperactivity disorder. Journal of Cognitive Psychology, 9(2), 31–51. [In Persian]

Steiger, T. K., Herweg, N. A., Menz, M. M., & Bunzeck, N. (2019). Working memory performance in the elderly relates to theta-alpha oscillations and is predicted by parahippocampal and striatal integrity. Scientific Reports, 9, Article 706. https://doi.org/10.1038/s41598-018-36793-3

Thorell, L. B., Nutley, S. B., Bohlin, G., & Klingberg, T. (2009). Training and transfer effects of executive functions in preschool children. Developmental Science, 12(1), 106–113. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2008.00745.x

Toril, P., Reales, J. M., & Ballesteros, S. (2014). Video game training enhances cognition of older adults: A meta-analytic study. Psychology and Aging, 29(3), 706–716. https://doi.org/10.1037/a0037507

Wanmaker, S. (2015). The efficacy of working memory training on working memory capacity [Doctoral dissertation, Erasmus University Rotterdam]. https://repub.eur.nl/pub/77710

Wass, A. V., Scerif, G., & Johnson, M. H. (2012). Training attentional control and working memory – Is younger, better? Developmental Review, 32(4), 360–387. https://doi.org/10.1016/j.dr.2012.07.001

Yarmohammadi, N., Hashemi, Z., & Zare, H. (2025). The effectiveness of cognitive training-based rehabilitation on attention, working memory, flexibility, inhibitory control and visual memory in the elderly. Journal of Aging Psychology, 11(2), 231–250. [In Persian]

Yazdanbakhsh, K., & Azarnia, A. (2023). The effectiveness of cognitive rehabilitation on improving cognitive abilities of the elderly. Journal of the Elderly, 18(1), 32–45. [In Persian]

Zinke, K., Altgassen, M., Thöne-Otto, A., & Kliegel, M. (2014). Long-term benefits of cognitive training in older adults: A randomized controlled trial. Developmental Psychology, 50(7), 1878–1886. https://doi.org/10.1037/a0036855