آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 453 |
| تعداد مقالات | 3,554 |
| تعداد مشاهده مقاله | 4,316,927 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,848,330 |
تحلیل شناختی-فرهنگی استعاره «بلا» در متون منتخب عرفانی فارسی و عربی | ||
| کاوش نامه ادبیات تطبیقی | ||
| مقاله 1، دوره 15، شماره 4 - شماره پیاپی 60، دی 1404، صفحه 1-27 اصل مقاله (840.98 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/jccl.2025.11826.2681 | ||
| نویسندگان | ||
| زینب اکبری* 1؛ نسرین فقیه ملک مرزبان2 | ||
| 1استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به بررسی تطبیقی مفهومسازی استعاری «بلا» در متون منتخب عرفانی فارسی و عربی میپردازد. مسئله اصلی، شناسایی شباهتها و دستهبندی ابعاد تنوع مفهومسازی «بلا» و توصیف دقیق «کانون معنایی» استعاره در هر سنت است. چارچوب نظری، نظریه استعاره شناختی-فرهنگی کِوِچِش (۲۰۰۵) با تمرکز بر تعامل مفاهیم جهانشمولی و تنوع فرهنگی است. پژوهش با روش ترکیبی (کمی-کیفی) انجام شده و دادهها با استفاده از تحلیل محتوا و رویکرد کیفی تحلیل نگاشتهای استعاری بررسی شدهاند. نتایج نشان میدهد حوزههای مبدأ مشترکی چون «ظرف»، «بار»، «آتش» و «خوردنی» برای مفهومسازی «بلا» در متون مورد بررسی هر دو زبان وجود دارد. با این حال، تفاوتهای قابل توجهی در ترجیحات شناختی-فرهنگی و بسط استعارهها مشاهده میشود که در چهار سطح قابل دستهبندی است: ۱) تفاوت در بسامد استعارهها، ۲) مفهومسازی همخوان و بدیل، ۳) دامنۀ حوزۀ مقصد و ۴) تنوع در نگاشتها و استنتاجهای استعاری. تحلیل کیفی این ابعاد، نشان میدهد که کانون معنایی «بلا» در سنت عرفانی عربی، با برجستگی و بسامد بالای حوزۀ مبدأ «نیرو و حرکت» بلا را به عنوان مواجهه با نیروی قوی و محتوم الهی که از بالا به پایین جهتدهی شده است مفهومسازی میکند در حالیکه کانون معنایی «بلا» در سنت عرفانی فارسی، با برجستگی و بسامد حوزه مبدأ «آتش و ظرف» بلا را به عنوان تجربهای فعال برای رسیدن به کمال و پختگی در مسیر سلوک مفهومسازی میکند. این یافتهها بر لزوم طبقهبندی توصیفی ابعاد تنوع استعاری مفاهیم انتزاعی عرفانی در پرتو نظریۀ شناختی-فرهنگی تأکید میورزد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| استعاره شناختی-فرهنگی کوچش؛ کانون معنایی استعاره؛ بلا؛ زبان عرفانی | ||
| مراجع | ||
|
ابنزید طوسی، تاجالدین احمد (۱۳۸۲). قصه یوسف (الستین الجامع للطایف البساتین). بهاهتمام محمد روشن. تهران: علمی فرهنگی.
ابونعیم الاصبهانی، احمد بن عبد الله (بیتا). حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء. قاهرة: دار ام القراء للطباعة و النشر.
ابوطالب مکی، محمد بن علی (۱۴۱۷ق). قوت القلوب فى معاملة المحبوب. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابوطالب مکی، محمد بن علی (۱۴۲۴ق). علم القلوب. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابونصر سراج، عبدالله بن علی (۱۹۱۴م). اللمع فی التصوف. لیدن: مطبعة بریل.
انصاری، عبدالله بن محمد (۱۳۸۲). مناجاتنامه خواجه عبدالله انصاری. کرمان: خدمات فرهنگی.
بقلی، روزبهان بن ابی نصر (۱۳۸۱). رساله القدس و رساله غلطات السالکین. بهسعی جواد نوربخش. تهران: یلدا قلم.
بهاءالدین ولد، محمد بن حسین (۱۳۸۲). معارف: مجموعه مواعظ و سخنان سلطان العلما بهاءالدین ولد. بهاهتمام بدیعالزمان فروزانفر. تهران: طهوری.
بهنامفر، محمد و تقوی زیروانی، محمدباقر (۱۳۹۸). «بلاجویی در ادبیات عرفانی و بازتاب شخصیّت امام حسین(ع) بهعنوان بزرگترین بلاجو». پژوهشنامه عرفان، ۱۰ (۲۰)، ۱-۱۷. 10.22091/iarf.2020.4854.1481
رکنی علیآباد وزیر، آزاده (۱۳۹۵). بررسی اصطلاح بلا و ابتلاء در مهمترین آثار منثور عرفانی تا قرن هفتم. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ولیعصر (عج) رفسنجان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
سنایی، ابوالعمد مجدود بن آدم (۱۳۸۳). حدیقة الحقیقة و شریعة الطریقة. تهران: دانشگاه تهران.
سمعانی، احمد بن منصور (۱۳۸۴). روح الأرواح فى شرح أسماء الملک الفتاح. بهاهتمام و تصحیح نجیب مایلهروی. تهران: علمی و فرهنگی.
السلمی، ابو عبد الرحمن (۱۳۶۹). مجموعة آثار السلمی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
السلمی، ابو عبد الرحمن (۱۴۲۴ق). طبقات الصوفیة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ضناوی، سعدی (۲۰۰۴م). المعجم المفصل فی المعرب و الدخیل. بیروت: دار الکتب العلمیة.
عراقی، فخرالدین (۱۳۶۳). کلیات عراقی (جلد اول). تهران: سنائی.
عطار، محمد بن ابراهیم (۱۳۸۵). الهی نامه. تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعیکدکنی. تهران: سخن.
عطار، محمد بن ابراهیم (۱۳۹۸). تذکرةالاولیاء. تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعیکدکنی. تهران: سخن.
علی میرزایی، الهام، حیدری، محمود و رضایی، رضا (۱۴۰۳). «مطالعه تطبیقی استعارههای مفهومی در رمانهای آینههای دردار و اللص والکلاب با تأکید بر مضامین اجتماعی». کاوش نامه ادبیات تطبیقی، ۱۴ (۳)، ۴۹-۶۸. 10.22126/jccl.2023.9155.2500
عین القضات همدانی، عبد الله محمّد (۱۳۴۱). تمهیدات. تصحیح و تعلیق عفیف عسیران. تهران: اساطیر.
القشیری، ابوالقاسم (۱۹۸۱م). لطائف الاشارات. مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
کلاباذی، ابو بکر محمد بن ابراهیم (۱۹۳۳م). التعرف لمذهب التصوف. مصر: مطبعة السعادة.
المحاسبی، الحارث بن اسد (۱۴۲۰ق). الرعایة لحقوق الله. مصر: دار الیقین.
محمدی، سمیه؛ عبدی، صلاحالدین (۱۴۰۲). «نظام شناختیِ مفهوم ترس در فارسی و عربی». زبان پژوهی، ۱۵ (۴۶)، ۱۸۷-۲۱۲. 10.22051/jlr.2022.38753.2121
محمودی برمسی، نسرین؛ ایرجی، مریم؛ شیروان، ژینوس (۱۴۰۲). «بررسی استعاره مفهومی حوزه ترس در سه اثر داستانی به زبانهای فارسی، انگلیسی و عربی». زبانشناخت، ۱۴ (۱)، ۲۴۷-۲۸۱. 10.30465/ls.2022.42154.2071
مصطفوی، حسن (۱۴۰۴ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (جلد ۱). تحقیق و ضبط عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
مولوی، جلالالدین محمد (۱۳۷۳). مثنوی معنوی. بهکوشش توفیق ه. سبحانی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
مولوی، جلالالدین محمد (۱۳۸۴). دیوان کبیر (کلیات شمستبریزی). بهاهتمام توفیق ه. سبحانی. تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
میبدی، ابوالفضل رشیدالدین (۱۳۷۱). کشفالاسرار و عدةالابرار (تفسیر خواجه عبدالله انصاری). بهسعی و اهتمام علیاصغر حکمت. تهران: امیر کبیر.
نجفی، عباس؛ بحری، خداداد؛ بلاوی، رسول؛ فرع شیرازی، حیدر (۱۴۰۳). «استعارۀ مفهومی در قصیده القتلی یسیرون لیلاً سعدی یوسف و سرود ابراهیم در آتش احمد شاملو (بر اساس نظریه معناشناسی شناختی)». کاوش نامه ادبیات تطبیقی، ۱۴ (۳)، ۱۴۹-۱۷۱. 10.22126/jccl.2024.9128.2495
النفری، عبدالجبار (۱۴۱۷ق). کتاب المواقف (جلد ۱). بیروت: دار الکتب العلمیة.
هجویری، علی بن عثمان (۱۳۸۴). کشفالمحجوب. تصحیح ژوکوفسکی، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی. تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، سروش. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 139 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 137 |
||