آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 468 |
| تعداد مقالات | 3,644 |
| تعداد مشاهده مقاله | 4,647,664 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,055,734 |
مروری بر اقتصاد سیاسی فضا بهمثابه نظریه نوین در طراحی شهری | ||
| مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل | ||
| دوره 9، شماره 2، مهر 1405، صفحه 109-127 اصل مقاله (1.25 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/ipes.2026.12510.1761 | ||
| نویسندگان | ||
| آرزو جمشیدی شیخ آبادی1؛ کیومرث حبیبی* 2؛ مهدی سعیدی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. | ||
| 2استاد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. | ||
| 3استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اقتصاد سیاسی فضا حوزهای چندرشتهای است که به تحلیل تعامل میان نیروهای اقتصادی، سیاستهای دولتی و ساختارهای فضایی، بهویژه در دوره معاصر میپردازد و بر تأثیرات متقابل این عوامل بر توزیع فضایی و توسعه شهری تمرکز دارد. این رویکرد به طراحان و برنامهریزان شهری امکان میدهد تصمیمهای خود را در بستری جامعتر از روابط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ارزیابی کنند. در شرایط جهانیشدن و تحولات سریع اقتصادی، اقتصاد سیاسی فضا بهعنوان ابزاری تحلیلی میتواند درک دقیقتری از چالشها و فرصتهای طراحی شهری فراهم آورد. مقاله حاضر با هدف تبیین جایگاه این نظریه در طراحی شهری و بررسی آن در برنامههای ایران تدوین شده و همچنین به چالشهای پیش روی این حوزه میپردازد. پژوهش با رویکرد کیفی و روش مروری–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانهای انجام شده است. یافتهها نشان میدهد سیاستها و ساختارهای اقتصادی–سیاسی در دورههای مختلف، چه پیش و چه پس از انقلاب، نقشی تعیینکننده در شکلگیری الگوهای توسعه شهری ایران داشته و به نابرابری فضایی، تمرکزگرایی، توسعه نامتوازن و وابستگی ساختاری انجامیدهاند. ازاینرو، تحلیل فضا بدون توجه به روابط قدرت و نیروهای اقتصادی ممکن نیست و این رویکرد میتواند مبنای اصلاح فرایندهای طراحی شهری در ایران باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اقتصاد؛ اقتصاد سیاسی فضا؛ نظریه؛ طراحی شهری | ||
| مراجع | ||
|
ایمانی شاملو، جواد؛ رفعیان، مجتبی (1395). قدرت و بازتعریف نظریه برنامهریزی شهری (با تأکید بر دیدگاه اقتصاد سیاسی فضا). فصلنامه راهبرد، 25(80)، 287-319.
افروخته، حسن؛ حجیپور، محمد (1394). اقتصاد سیاسی فضا و تعادل منطقهای ایران. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 4(14)، 87-110.
امیدی، رضا (1391). تحلیل برنامههای عمرانی و توسعه ایران از منظر مؤلفههای برنامهریزی اجتماعی. فصلنامه برنامهریزی و بودجه، 17(4)، 97-114.
برلین، اشعیا؛ رول، اتو؛ بلوم، لئون (1389). چنین گفت کارل ماکس. ترجمه: ذبیحالله منصوری. چاپ اول. تهران: انتشارات: نوبهار.
بلانت، آلیسون؛ ویلس، جین (1385). دگراندیشی در فلسفه جغرافیا. ترجمه دکتر حسین حاتمینژاد. چاپ اول. تهران: دانشگاه تهران.
بهزادفر، مصطفی (1394). طرح و برنامههای شهرسازی: مفاهیم، روندها و الزامات طرحهای جامع و تفصیلی در ایران، با تاکید بر وضعیت تهران. چاپ چهارم. تهران: نشر شهر تهران (وابسته به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران).
پیری، فاطمه؛ امانپور، سعید؛ مشکینی، ابوالفضل (1401). تحلیل الگوی فضای سرمایهگذاری مسکن از منظر اقتصاد سیاسی فضا مطالعه موردی: کلانشهر اهواز. آمایش جغرافیایی فضا، 12(43)، 15-34.
توفیق، ابراهیم؛ خراسانی، امیر (1394). دوسودایی فضا در زیمل. مطالعات جامعهشناختی، 21(2)، 9-30.
جوان، جعفر؛ دلیل سعید؛ سلطانی مقدم، محمد (۱۳۹۲). دیالکتیک فضای لوفور. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، ۳(۱۲)، 1-17.
سپهوند، حاجعلی (1393). پسا- استعمار یا پسا- مدرن همراه با نقد آخرین بازمانده موهیکن اثر کوپر. چاپ اول. تهران: انتشارات نارنجستان.
سازمان برنامه و بودجه (1351). قانون برنامه پنجم عمرانی کشور. تهران: انتشارات سازمان برنامه.
شیخزاده، حسین (1398). اقتصاد سیاسی نفت و تأثیر آن بر توسعه اجتماعی ایران. فصلنامه پژوهشهای روابط بینالملل، 9(1)، 243-280.
شاهمحمدی مهرجردی، ابوالفضل؛ فیضپور، محمدعلی؛ حاجامینی، مهدی؛ عابدی اردکانی، محمد (1399). نابرابریهای فضایی قدرت سیاسی- اقتصادی: نگاهی دیگر به اقتصاد سیاسی ایران. دوفصلنامه بررسی مسائل اقتصادی ایران و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 8(1). 149-189.
حاتمینژاد، حجت (1399). واکاوی مفهوم فلسفی فضا و فضامندی شهرها از منظر لوفور. فصلنامه علمی تخصصی مطالعات طراحی شهری و پژوهشهای شهری، 6(53)، 67-88.
طاهریان، نازلی؛ پارسی، حمیدرضا (1401). دینامیزم اقتصاد سیاسی فضا، ناموزونی کالبدی و اغتشاش بصری (مورد مطالعه: خیابان شهرداری از میدان تجریش تا میدان قدس). مجله منظر، 15(63)، 52-69.
زیاری، کرامتالله (1381). برنامه و برنامهریزی در ایران. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 618-599.
ژیلنییتس، آندژی (1394). فضا و نظریه اجتماعی. ویراست دوم. ترجمه محمود شورچه. چاپ اول. تهران: انتشارات پرهام نقش.
رضوانی، محمدرضا (1383). مقدمهای بر برنامهریزی توسعه روستایی در ایران. چاپ اول. تهران: انتشارات قومش.
راستاد بروجنی، مرضیه؛ روستایی، شهریور؛ قورچی، مرتضی (1401). نگرشی انتقادی به تأثیر سرمایهداری رانتیر بر فضاهای شهری (مطالعه موردی: مگامالهای شهر تهران)، نشریه علمی باغ نظر، 19(108)، 29-40.
لوفور، هانری (1394). درآمدی بر تولید فضای هانری لوفور. ترجمه آیدین ترکمه. تهران: انتشارات تیسا.
عربمازا، عباس و نورمحمدی، خسرو (1395). تحلیل انتقادی هدفهای اقتصادی برنامههای توسعه در ایران (قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 5(1)، 19-42.
غفاری، غلامرضا (1395). پویاییشناسی برنامههای توسعه در ایران بعد از انقلاب اسلامی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 5(1)، 1-18.
قوتی سفیدسنگی، علی؛ حسینی، سید جواد؛ نوغانی دختبهمنی، محسن (1399). مقایسه توسعه اجتماعی در برنامههای پنجگان عمرانی توسعه در قبل و بعد از انقلاب اسلامی. فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 20(79)، 55-118.
کاتبرت، الکساندر (1395). شکل شهرها، اقتصاد سیاسی و طراحی شهری. ترجمه حمیدرضا پارسی و آرزو افلاطونی. چاپ اول. تهران: دانشگاه تهران.
کاتبرت، الکساندر (۱۳۹۹). طراحی شهری و اقتصاد سیاسی فضایی. ترجمه: رضا بصیری مژدهی. فضا و دیالکتیک، شماره ۱۵.
کاستللو، ونیست فرانسیس (1368). شهرنشینی در خاورمیانه. ترجمه پرویز پیران و عبدالعلی رضایی. تهران: نشر نی.
مهرثابت، حسین؛ علیاکبری، اسماعیل؛ امیر عضدی، طوبی؛ پوراحمد، احمد؛ جودکی، حمیدرضا (1401). نقش مؤلفههای اقتصاد سیاسی در سازمانیابی کلانشهر رشت با استفاده از تکنیک دیماتل. فصلنامه علمی مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، 17(3)، 573-585.
میرزانی، فرجالله (جوانشیر) (1395). اقتصاد سیاسی (شیوه تولید سرمایهداری) با ذکر نمونههای از رشد سرمایهداری در ایران. مصحح عزیزالله علیزاده. تهران: فردوس.
مولانا، حمید (1371). گذر از نوگرایی. ترجمه یونس شکرخواه. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانهای تهران.
معصومی اشکوری، سید حسن (1376). اصول و مبانی برنامهریزی منطقهای. معصومه سرا.
ممبنی، ایمان؛ کلانتری، عبدالحسین؛ توکل کوثر؛ سید محمدعلی (1399). شرکت شهرهای نفتی و روایت توسعه و تضاد (مطالعه تجربه آبادان). فصلنامه توسعه اجتماعی، 15(1)، 1-40.
میرکتولی، جعفر؛ منافیآذر، رضا (1388). درآمدی بر اقتصاد سیاسی فضا. چاپ اول. گرگان: دانشگاه گلستان.
مصطوفی، سید محمدحسن (1396). مروری بر برنامههای توسعه کشور با تأکید بر برنامه ششم و مقایسه آنها با معیار برخی شاخصهای مرتبط با اقتصاد اسلامی. نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی، 6(18).
میسایی، قاسم؛ فلاحتپیشه، حشمتاله؛ دینپرست، فائز (1394). جهانی شدن در برنامههای توسعه جمهوری اسلامی ایران (مطالعه برنامههای سوم، چهارم و پنجم توسعه ج.ا.ا.). فصلنامه پژوهشهای راهبردی سیاست، 4(15)، 37-68.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (1383). برنامه پنجم عمرانی کشور (تجدید نظر شده) 1352-1356. تهران: انتشارات مجلس شورای اسلامی.
نوریان، محمد (1392). توسعه شهری و نابرابریهای فضایی در ایران. مجله علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
نیکواقبال، علیاکبر؛ یزدان کریمی، غزاله (1393). آسیبشناسی برنامهریزی در ایران، ابزاری برای تقویت اقتصاد مقاومتی و توسعه صادرات. فصلنامه سیاسی و اقتصادی، 297، 81-94.
نباتی، امیرحسین (1401). توسعه و سقوط حکومت پهلوی: بررسی برنامه پنجم توسعه اقتصادی با تکیه بر اسناد. نشریه علمی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی، 4(8)، 315-354.
نژادبهرام، زهرا؛ جلیلی، سید مصطفی (1399). تبیین مفهوم قدرت شهر و اثرات آن در فرایند توسعه شهری تهران. آرمانشهر نشریه علمی-پژوهشی معماری و شهرسازی ، 13(33)، 269-280.
هاروی، دیوید (1395). عدالت اجتماعی و شهر. ترجمه محمدرضا حائری. تهران: سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 120 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 10 |
||