آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 458 |
| تعداد مقالات | 3,588 |
| تعداد مشاهده مقاله | 4,435,260 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,945,758 |
بازنمایی دو الگوی تقابلی و تعاملی سیاست خارجی ایران بر مبنای تمایز جوامع روحبنیان و اشتهابنیان: تحلیل مقایسهای دورههای مصدق و روحانی | ||
| مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل | ||
| دوره 9، شماره 1، خرداد 1405، صفحه 125-140 اصل مقاله (1009.68 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/ipes.2026.13681.1820 | ||
| نویسندگان | ||
| حمید یحیوی* ؛ نجف شیخ سرایی | ||
| استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این مقاله با تکیه بر تمایز مفهومی میان «جامعه روحبنیان» و «جامعه اشتهابنیان»، به تحلیل تطبیقی سیاست خارجی ایران در دو مقطع تاریخیِ دولت دکتر محمد مصدق و دولت دکتر حسن روحانی میپردازد. چارچوب نظری پژوهش بر انسانشناسی افلاطونی و بازخوانی معاصر مفهوم «تیموس» در اندیشه هگل و فوکویاما استوار است. بر این اساس، هرگاه عقل در خدمت «روح» قرار گیرد، الگوی رفتاری عزتطلب، استقلالخواه و مبتنی بر شناسایی شکل میگیرد؛ و هرگاه عقل در خدمت «اشتها» باشد، سیاستورزی معطوف به منافع مادی، رفاه و محاسبه اقتصادی غلبه مییابد. پرسش اصلی مقاله آن است که چرا مصدق سیاست تقابل با قدرتهای خارجی را برگزید، در حالی که روحانی راهبرد تعامل و همکاری را دنبال کرد؟ فرضیه پژوهش این است که غلبه مؤلفههای روحبنیان در دوره مصدق و اشتهابنیان در دوره روحانی، به تکوین دو الگوی متفاوت در سیاست خارجی انجامیده است. یافتهها نشان میدهد در نهضت ملی شدن صنعت نفت، کرامت ملی و استقلال سیاسی بر ملاحظات اقتصادی تقدم یافت و سیاست خارجی ماهیتی تقابلی پیدا کرد. در مقابل، در دوره روحانی، حل بحران هستهای و رفع تحریمها بهمنظور جذب سرمایه خارجی و بهبود معیشت عمومی در اولویت قرار گرفت و سیاست خارجی به ابزاری برای توسعه اقتصادی بدل شد. مقاله با روش توصیف تحلیلی و با بهرهگیری از منابع تاریخی و اسنادی نتیجه میگیرد که تفاوت این دو الگو، ریشه در برداشت متفاوت از انسان، منافع ملی و نسبت عزت و رفاه دارد. در عین حال، تجربه هر دو دوره نشان میدهد فقدان توازن پایدار میان روح و اشتها میتواند به بروز چالشهای ساختاری در سیاست خارجی بینجامد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیاست خارجی ایران؛ انسانشناسی؛ تیموس؛ جامعه روحبنیان؛ جامعه اشتهابنیان؛ محمد مصدق؛ حسن روحانی | ||
| مراجع | ||
|
آبراهامیان، یرواند (1401). ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی.
ازغندی، علیرضا (1384). روابط خارجی ایران 1357-1320. تهران: نشر قومس.
اسمیت، آدام (1397). ثروت ملل. ترجمه سیروس ابراهیمزاده. تهران: انتشارات پیام.
افلاطون (1389). جمهوری. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: انتشارات خوارزمی.
ایمانیراد، مرتضی (1367). مروری بر رشد و توسعه اقتصادی چین بعد از انقلاب 1949. تهران: سازمان برنامه و بودجه.
بهزاد، شاهند؛ طاهایی، سیدجواد (1383). چین نو؛ دنگ شیاء پینگ و اصلاحات. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
دهقانی فیروزآبادی؛ سید جلال؛ عطایی، مهدی (1393). گفتمان هستهای دولت یازدهم. فصلنامه مطالعات راهبردی، 17(63)، 87-120.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال؛ دامنپاک چاکی، مرتضی (1394). جایگاه دیپلماسی اقتصادی در سیاست خارجی دولت یازدهم. فصلنامه سیاست خارجی، 29(1)، 7-52.
روحانی، حسن (1403). روحانی افشاگری کرد/ به مردم خیانت شد/ قانون راهبردی 300 میلیارد دلار به کشور ضرر زد، پایگاه خبری خبر آنلاین، 3 تیر، در: https://www.khabaronline.ir/news/1923755
روحانی، حسن (1392 الف). متن کامل سخنان حسن روحانی در مراسم تنفیذ حکم ریاستجمهوری از سوی رهبر معظم انقلاب، پایگاه اطلاعرسانی ریاستجمهوری، 13 مرداد، در: http://president.ir/fa/70471.
روحانی، حسن (1392 ب). مشروح گفتوگوهای روحانی با مدیران اقتصادی، رسانهای و نفتی در داووس. پایگاه تحلیلی خبری خبر آنلاین، 4 بهمن، در: http://www.khabaronline.ir/detail/334418/World/diplomacy
روزنامه اطلاعات (1392 الف). 26 خرداد.
روزنامه اطلاعات (1392 ب). 28 خرداد.
روزنامه دنیای اقتصاد (1394). 24 تیر.
روزنامه دنیای اقتصاد (1397). 17 آذر.
رونهیل، جان (1399). اقتصاد سیاسی جهانی. ترجمه سید محمدعلی موسوی و الهه نوری غلامیزاده. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
شایگان، داریوش (1392). آسیا در برابر غرب. تهران: انتشارات فرزان روز.
غنینژاد، موسی (1395). اقتصاد و دولت در ایران. تهران: انتشارات اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی.
فاتح، مصطفی (1384). پنجاه سال نفت ایران. تهران: نشر علم.
فوران، جان (1392). مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران. ترجمه احمد تدین. تهران: انتشارات رسا.
کاتوزیان، همایون (1386). اقتصاد سیاسی ایران. ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز.
کوژِو، الکساندر (1366). خدایگان و بنده. ترجمه حمید عنایت. تهران: انتشارات خوارزمی.
لویتسکی، استیون؛ وی، لوکان (1402). انقلاب و استبداد. ترجمه امیر میرحاج. تهران: نشر شیرازه.
لیبو، ند ریچارد (1391). نظریه فرهنگی روابط بینالملل. ترجمه سید جلال دهقانی فیروزآبادی و دیگران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (1399). قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریمها و صیانت از منافع ملت ایران. پایگاه اینترنتی مجلس شورای اسلامی، 18 آذر در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1632857.
موحد، محمدعلی (1386). خواب آشفته نفت. جلد اول. تهران: نشر کارنامه، چاپ سوم.
میلانی، محسن (1392). نگاهی به شاه. تورنتو: نشر پرشین سیرکل.
میلر، ریموند (1394). اقتصاد سیاسی بینالملل؛ جهانبینیهای متعارض. ترجمه محمدعلی شیرخانی و دیگران. تهران: انتشارات سمت.
وزارت امور خارجه (1394). برنامه جامع اقدام مشترک. پایگاه اینترنتی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در: https://mfa.ir/files/mfa/pdff.pdf
هال، استوارت؛ گیبن، برم (1390). درآمدی بر فهم جامعه مدرن: جلد اول، صورتبندیهای مدرنیته. ترجمه محمود متحد و دیگران، تهران: نشر آگه.
هفتهنامه تجارت فردا. 26/5/1392، شماره 53.
هگل، فردریش (1391). پدیدارشناسی روح. ترجمه باقر پرهام. تهران: آگه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 146 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 61 |
||