آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 458 |
| تعداد مقالات | 3,609 |
| تعداد مشاهده مقاله | 4,551,573 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,997,336 |
همزمانی اکولوژیک یا اینرسی تکنولوژیک؟ واکاوی دوگانگی ساختاری در نظامهای تولید گندم ایران و ترسیم چشمانداز ۱۴۱۵ | ||
| بیوتکنولوژی و بیوشیمی غلات | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 16 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/cbb.2026.13912.1144 | ||
| نویسندگان | ||
| مجید غلامحسینی* 1؛ محسن سعیدی2؛ اکبر شعبانی3 | ||
| 1موسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران | ||
| 2دانشگاه رازی | ||
| 3موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: در ایران، گندم فراتر از یک محصول زراعی، یک کالای استراتژیک با ضریب امنیت ملی بالاست. علیرغم تلاشهای چهار دهه اخیر برای دستیابی به خودکفایی، نظام تولید گندم کشور همچنان با چالشهای ساختاری نظیر تنش آبی، خرد شدن اراضی و نوسانات شدید بهرهوری مواجه است. فقدان درک صحیح از نحوه انتشار شوکهای اقلیمی-سیاستی و واکنش متقابل سطح و عملکرد در کوتاهمدت، پاشنه آشیل برنامههای خودکفایی بوده است. این پژوهش با هدف پر کردن این خلأ، به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا پیشرانهای رشد تولید در دو نظام زراعی یکسان عمل میکنند و چشمانداز تولید در افق ۱۴۱۵ با توجه به محدودیتهای اکولوژیک چگونه خواهد بود؟ مواد و روشها: دادههای سری زمانی سطح، عملکرد و تولید در بازه زمانی ۱۳۶۱ تا ۱۴۰۲ (۴۲ سال) مبنای تحلیل قرار گرفت. متدولوژی پژوهش شامل چندین لایه تحلیلی بود: ۱) تجزیههای تک متغیره شامل نرخ رشد، ارزیابی پایداری و تجزیه رشد تولید، 2) آزمونهای مانایی و تعیین درجه انباشتگی، 3) تعیین مرتبه وقفه بهینه و آزمون همانباشتگی، 4) تصریح الگوی پویا و ارزیابی اعتبار تشخیصی و در نهایت 5) توابع واکنش آنی، تجزیه واریانس خطای پیشبینی و پیشبینی متغیرها. یافتهها: تحلیل نرخ رشد مرکب در گستره زمانی ۴۲ ساله، حاکی از تغییر پارادایم تولید گندم ایران از راهبرد توسعه افقی به توسعه عمودی است؛ بهطوریکه رشد معنیدار تولید کل (79/1 درصد) و گندم آبی (91/1 درصد)، عمدتاً ناشی از ارتقای عملکرد در واحد سطح (با رشد 72/1 درصد) بوده است. نتایج آزمونهای تشخیصی نشان داد که شوکهای ساختاری اثراتی گذرا داشته و سیستم دارای خاصیت بازگشت به میانگین است. تحلیل تجزیه واریانس خطای پیشبینی تفاوت بنیادین دو نظام را آشکار ساخت: در نظام آبی، سهم متقاطع تکانهها کمتر از 2/0 درصد بود که مؤید فقدان بازخورد متقابل میان سطح و عملکرد و نقش غالب تکنولوژی است. اما در نظام دیم، تکانههای سطح زیر کشت مسئول ۲۰ درصد از نوسانات عملکرد بودند که پدیده همزمانی اکولوژیک (اثر همزمان بارندگی بر سطح و عملکرد) را تائید میکند. نتایج پیشبینی نشان داد که سطح زیر کشت کل کشور با روندی نوسانی و نزولی به 55/7 میلیون هکتار در سال ۱۴۱۵ خواهد رسید، اما تولید کل به واسطه جهش عملکرد آبی (از ۳۸۹۲ در سال پایه به ۵۱۰۴ کیلوگرم در هکتار)، روندی صعودی داشته و در سناریوی محتمل (خط مبنا) به مرز 57/23 میلیون تن خواهد رسید. نتیجهگیری: یافتههای این پژوهش پارادایم توسعه سطحمحور را بهویژه در دیمزارها رد میکند. آینده امنیت تولید گندم کشور در گرو توسعه عمودی و تمرکز سرمایهگذاری بر ارتقای عملکرد در اراضی آبی است. با توجه به پیشبینی انقباض سطح دیم، راهبرد بهینه برای این بخش، نه افزایش سطح، بلکه مدیریت ریسک و تغییر الگوی کشت به سمت ارقام مقاوم است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| الگوی خودتوضیح برداری؛ پویاییهای تولید؛ دادههای سری زمانی؛ عملکرد دانه؛ سطح کشت؛ پیشبینی تولید | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||