آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 458 |
| تعداد مقالات | 3,609 |
| تعداد مشاهده مقاله | 4,551,573 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,997,336 |
مطالعه اثرات تنش شوری بر عملکرد و شاخصهای فیزیولوژیک گندم در شرایط مزرعه | ||
| بیوتکنولوژی و بیوشیمی غلات | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 16 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/cbb.2026.14055.1150 | ||
| نویسنده | ||
| طاهره امامی* | ||
| استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی،مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام،سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی،ایلام،ایر | ||
| چکیده | ||
| گندم به عنوان یکی از استراتژیکترین گیاهان زراعی، نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی جمعیت رو به رشد جهان ایفا میکند. با این حال، تولید این محصول ارزشمند همواره با چالشهای متعددی از جمله تنشهای غیرزنده مواجه است. در این میان، شوری خاک و آب به عنوان یک معضل فراگیر، به ویژه در مناطق خشک و نیمهخشک مانند ایران، تهدیدی جدی برای کشت گندم محسوب میشود. تنش شوری از طریق کاهش پتانسیل آب خاک (اثر اسمزی) و تجمع یونهای سمی مانند سدیم و کلر (سمیت یونی)، فرآیندهای فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه را مختل کرده و در نهایت به افت شدید عملکرد دانه منجر میگردد. بررسی تأثیر سطوح مختلف شوری آب آبیاری بر صفات فیزیولوژیک (محتوای کلروفیل، پرولین و نشت الکترولیت)، اجزای عملکرد (تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه) و عملکرد نهایی دانه گندم رقم چمران ۲ در شرایط واقعی مزرعه در اقلیم نیمهخشک ایلام. مواد و روشها این پژوهش بهصورت مزرعهای در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ در ایلام (طول ۴۶°۲۶′ شرقی، عرض ۳۳°۳۸′ شمالی، ارتفاع ۱۱۷۴ متر) با اقلیم نیمهخشک (دومارتن) اجرا شد. آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تیمار شوری آب آبیاری (شاهد ۲، ۴، ۶ و ۸ دسیزیمنس بر متر) و سه تکرار انجام گرفت. بذر گندم رقم چمران ۲ با تراکم ۴۰۰ بذر در مترمربع در کرتهای ۳×۴ متری (۱۶ ردیف با فاصله ۲۵ سانتیمتر) کشت شد. تنش شوری از مرحله ۳-۴ برگی تا رسیدگی کامل اعمال گردید و آبشویی ۱۵٪ برای جلوگیری از تجمع نمک در نظر گرفته شد. نمونهبرداری از برگ پرچم در مرحله گردهافشانی انجام و کلروفیل کل (استون ۸۰٪ و اسپکتروفتومتری)، پرولین (روش نینهیدرین) و نشت الکترولیت اندازهگیری شد. عملکرد و اجزای آن از سطح دو مترمربع برداشت گردید. دادهها با نرمافزار SAS تحلیل و مقایسه میانگینها با آزمون دانکن (۵٪) انجام شد. نتایج نتایج این تحقیق بهوضوح نشان میدهد که تنش شوری آب آبیاری تأثیر عمیق و معنیداری بر تمامی صفات مورفولوژیک، عملکردی و فیزیولوژیک گندم دارد. یکنواختی مناسب بستر مزرعه (عدم معنیداری اثر بلوک) و دقت بالای اجرای آزمایش (CV کمتر از ۱۰ درصد)، اعتبار دادهها را تأیید میکند. افزایش هدایت الکتریکی آب از ۲ به ۸ دسیزیمنس بر متر، عملکرد دانه را ۴۲ درصد کاهش داد (از ۶۲۵۰ به ۳۶۱۰ کیلوگرم در هکتار) که ناشی از کاهش همزمان وزن هزار دانه (۴۳ درصد) و تعداد دانه در سنبله (۳۵ درصد) بود. در سطح فیزیولوژیک، محتوای کلروفیل کل با ۵۸ درصد کاهش به ۱/۶۰ میلیگرم بر گرم وزن تر رسید که نشاندهنده تخریب شدید کلروپلاستهاست. در مقابل، پرولین بهعنوان یک سازوکار دفاعی، ۴ برابر افزایش یافت (از ۴/۲ به ۱۶/۵ میکرومول بر گرم) و نشت الکترولیت نشاندهنده تخریب غشاها از ۱۸/۵ به ۵۲/۶ درصد افزایش یافت. همبستگی قوی بین عملکرد با کلروفیل (۹۲/۰) و نشت الکترولیت (۹۴/۰-) مؤید این است که تخریب غشاهای سلولی و کاهش توان فتوسنتزی، مکانیسمهای اصلی کاهش عملکرد در شرایط شوری هستند. بهطور کلی، گیاه گندم در سطوح شوری بیش از ۶ دسیزیمنس بر متر با کاهش شدید عملکرد و اختلالات فیزیولوژیک جبرانناپذیری مواجه میشود. نتیجهگیری کلی تنش شوری با تأثیر بر فرآیندهای کلیدی فیزیولوژیک از جمله تخریب کلروپلاستها (کاهش ۵۸ درصدی کلروفیل)، افزایش نشت الکترولیت و تجمع پرولین، موجب کاهش چشمگیر اجزای عملکرد و در نهایت عملکرد دانه گندم میشود. همبستگی قوی بین صفات نشان میدهد که شاخصهای فیزیولوژیک مانند کلروفیل و نشت الکترولیت میتوانند بهعنوان معیارهای قابل اعتماد برای غربالگری ارقام مقاوم به شوری مورد استفاده قرار گیرند. با توجه به کاهش ۴۲ درصدی عملکرد در شوری ۸ دسیزیمنس بر متر، مدیریت منابع آب و استفاده از ارقام متحمل به شوری برای کشت در مناطق خشک و نیمهخشک ضروری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تنش اسمزی؛ نشت الکترولیت؛ پرولین؛ سازگاری اسمزی؛ سمیت یونی؛ قابلیت هدایت الکتریکی (EC) | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 0 |
||