آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شماره‌ها | 472 |
| تعداد مقالات | 3,712 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,481,781 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,281,713 |
بررسی و تبیین تأثیر نخبگان سیاسی بر سیاست خارجی عراق پس از 2003؛ بررسی تحلیلی ساختار تصمیم‌گیری | ||
| مطالعات سیاسی بین النهرین | ||
| مقاله 4، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 15، شهریور 1405، صفحه 293-328 اصل مقاله (1.33 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/mps.2026.14203.1179 | ||
| نویسندگان | ||
| زهراء الکعبی1؛ محمد جواد موسی نژاد* 2 | ||
| 1کارشناس‌ارشد روابط بین‌الملل، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران. | ||
| 2استادیار علوم سیاسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| چکیده | ||
| نخبگان سیاسی همواره نقش بسیار مهمی در فرایند تصمیم‌گیری سیاست خارجی کشورها ایفا می‌کنند. نظریه‌های مختلفی نیز در روابط بین‌الملل و سیاست خارجی تلاش کرده‌اند تا این نقش و تأثیرگذاری را تئوریزه کنند. عراق پس از سقوط حکومت صدام حسین، نمونۀ کاملی از دولتی است که به واسطۀ فقدان شکل‌گیری نهادی و عدم انسجام سازمانی، تجربۀ خاص و متفاوتی از نقش نخبگان سیاسی در تصمیم‌گیری سیاست خارجی تجربه کرده است. تحولات سیاسی داخلی این کشور و نحوۀ ادارۀ کشور به‌ویژه تکثر و تعدد قدرت، موجب شد تا بستر و زمینه برای ظهور نخبگان سیاسی جدید و بالتبع اثربخشی آنان در سیاست خارجی بیش از پیش مهیا شود. مقالۀ حاضر به بررسی و تبیین تأثیر نخبگان سیاسی عراق بر شکل‌دهی سیاست خارجی عراق پس از سال ۲۰۰۳ از طریق تحلیل ساختار تصمیم‌گیری سیاسی می‌پردازد. هدف این مطالعه روشن کردن ماهیت رابطۀ بین نخبگان سیاسی و سیاست خارجی و آشکار کردن میزان تأثیر سیاست‌های چندحزبی، تقسیم قدرت فرقه‌ای و قومی و مداخلات منطقه‌ای و بین‌المللی بر جهت‌گیری سیاست خارجی عراق است. این مطالعه یک پژوهش کیفی است و با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به چارچوب مفهومی نخبگان سیاسی و سیاست خارجی می‌پردازد و ماهیت نظام سیاسی عراق پس از سال ۲۰۰۳ و نقش احزاب سیاسی، نخبگان مذهبی و نیروهای امنیتی در تصمیم‌گیری سیاست خارجی را تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که احزاب سیاسی به دلیل مشارکت برخی از نیروهای سیاسی در اتحادهای منطقه‌ای و بین‌المللی که مستقیماً بر سیاست خارجی تأثیر گذاشته‌اند، به بازیگران اصلی در شکل‌دهی به روابط خارجی عراق تبدیل شده‌اند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نخبگان سیاسی؛ عراق؛ سیاست خارجی؛ تصمیم‌گیری سیاسی؛ تقسیم قدرت | ||
| مراجع | ||
|
جوادی‌ارجمند، محمدجعفر؛ طلوعی، هادی. (1393). «تأثیر تهاجم نظامی آمریکا به عراق بر قدرت هوشمند ایران در این کشور». سیاست، 44(4)، 777-792. https://doi.org/10.22059/jpq.2014.53795
درویشی سه‌تلانی، فرهاد؛ مظفری، سمیرا. (1397). «بررسی عوامل تأثیرگذار بر واگرایی روابط ایران و مصر (1357-1392)». مطالعات سیاسی جهان اسلام، 7(25)، 1-30. https://sid.ir/paper/524687/fa
ذوالفقاری، مهدی؛ عمرانی، ابوذر. (1398). «عراق به مثابۀ دولتی فرومانده و تأثیر آن بر امنیت بین‌المللی». جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، 7(15)، 29-56. https://doi.org/10.22070/iws.2019.4308.1774
سهرابی، محمد؛ اشرفی، امراله؛ کریمی، مرتضی. (1395). «کالبدشناسی احزاب و گروه‌های سیاسی عراق و تأثیر آن‌ها بر روابط ایران و عراق». مطالعات روابط بین‌الملل، 9(34)، 169-197. https://sanad.iau.ir/fa/Article/1066589
کمالی گوکی، محمد؛ علیزاده، سینا. (1403). «تحلیل تحول گفتمانی سیاست خارجی عراق در چهارچوب واقع‌گرایی نوکلاسیک». مطالعات سیاسی جهان اسلام، 13(1)، 169-192. https://doi.org/10.30479/psiw.2024.20122.3317
قائمی، یاسر؛ قیاسی، صابر. (1402). «سیاست خارجی عراق و روابط با ایران در پرتو تغییر حاکمان سیاسی عراق (بعد از سقوط صدام، 2003–2022)»، مطالعات سیاسی بین‌النهرین، 2(2)، 293-317. https://doi.org/10.22126/mps.2023.9549.1024
نصیری، سوناز. (2019). «نقش قدرت نرم در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران (مطالعۀ موردی عراق)». مطالعات قدرت نرم، 9(1)، 265–287. https://www.spba.ir/article_134785.html
ب) عربی
البدیوی، عادل عبد الحمزة ثجیل؛ وفارس، عماد علی عبد. (2022). «استراتیجیة الأمن الداخلی ودورها فی بناء السلم فی العراق بعد عام 2014م.» مجلة کلیة دجلة الجامعة، دار دجلة الأکادیمیة للتألیف والنشر والترجمة، 5(2)، 99–118.
بشارة، عزمی. (2018). الطائفة، الطائفیة، الطوائف المتخیلة. الدوحة: المرکز العربی للأبحاث ودراسة السیاسات.
بکر، مروة محمد عبدالمنعم. (۲۰۲۲). «الطائفیة السیاسیة وتحدیات فاعلیة الدولة فی العراق». مجلة کلیة الاقتصاد والعلوم السیاسیة، ۲۳(۲)، ۱۴۶-۱۷۳. https://doi.org/10.21608/jpsa.2022.233866
حیدر، میثاق کریم. (2020). «السیاسة الخارجیة العراقیة وتأثیر التحولات الداخلیة للنخب الحاکمة». مجلة کلیة العلوم السیاسیة، جامعة النهرین، (55)، 14-39.
دحام، مالک متعب. (2023). «جدلیة العلاقة بین العامل الخارجی واستقلالیة صناعة القرار فی العراق». مجلة تکریت للعلوم السیاسیة، (4)، 187–203.
رجب، إیمان أحمد محمد أحمد. (2012). «الدولة: الأطر التحلیلیة لفهم التحولات الکبرى فی مراحل ما بعد الثورات». السیاسة الدولیة، 48(189). https://search.emarefa.net/detail/BIM-678486
رشید، عمار أحمد. (2022). «تأثیر البعد الأمنی فی السیاسة الخارجیة العراقیة بعد عام 2014: تنظیم داعش أنموذجاً». مجلة المعهد، 8(8)، 529–552. https://doi.org/10.61353/ma.0080529
السامرائی، زینة عامر. (2019). «أثر الانقسام الطائفی للنخبة السیاسیة العراقیة فی توجهات السیاسة الخارجیة». مجلة العلوم السیاسیة، جامعة بغداد، (59)، 77–92.
السرحان، حسین أحمد دخیل. (2022). «مستقبل العلاقات العراقیة-السعودیة فی ظل المتغیرات السیاسیة والاقتصادیة بعد عام 2003». مجلة الدراسات السیاسیة والاستراتیجیة، بیت الحکمة، (45).
سلمان، عمار سعدون. (2024). «دور الدبلوماسیة العراقیة فی تحقیق أهداف السیاسة الخارجیة بعد عام 2016». المجلة السیاسیة والدولیة، الجامعة المستنصریة. https://iasj.rdd.edu.iq/journals/uploads/2024/12/14/891fa5f3de.pdf
شنافة، صباح نعاس. (2012). «استراتیجیة السیاسة الخارجیة العراقیة لما بعد عام 2003». مجلة دراسات دولیة، (51)، 113–125.
عبد، عقیل محمد. (2008). «أثر المتغیر الاقتصادی علی صنع السیاسة الخارجیة: دراسة فی الفلسفة الاقتصادیة للعراق». مجلة العلوم الاقتصادیة، جامعة البصرة، (22).
عبدالله، نوال نجم. (2021). «دور النخب السیاسیة العراقیة فی صیاغة اتجاهات السیاسة الخارجیة تجاه إیران». مجلة العلوم السیاسیة، (63)، 58–74.
العزاوی، أحمد هاشم. (2022). «قراءة تحلیلیة لتغیر مراکز القوى السیاسیة وتأثیرها على توجهات السیاسة الخارجیة للعراق». مجلة البحوث السیاسیة، (92)، 101–119.
علاوی، علی عبدالأمیر. (2010). أزمة الحضارة الإسلامیة. (عطا عبدالوهاب، مترجم). بیروت وعمّان: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر. (العمل الأصلی نشر 2010؛ الترجمة العربیة نشرت 2011).
علی، سلیم کاطع. (2022). «الأداء الدبلوماسی العراقی تجاه الأزمات الإقلیمیة: الأزمة القطریة أنموذجاً». مجلة حمورابی للدراسات، 11(41)، 333–351.
القیسی، باسم محمد. (2020). «التدخل الخارجی والنخبة العراقیة الجدیدة: دراسة فی التأثیر على القرار السیاسی». مجلة کلیة الآداب، جامعة البصرة، (91)، 103–126.
القیسی، صلاح عبدالرضا. (2021). «تأثیر النخبة السیاسیة العراقیة على السیاسة الخارجیة بعد 2003». مجلة المستنصریة للدراسات السیاسیة والدولیة، 71(2)، 11–30.
الکبیسی، عبدالرحمن. (2020). «النخبة السیاسیة العراقیة وصناعة القرار الخارجی بعد الاحتلال الأمریکی». مجلة جامعة تکریت للعلوم الإنسانیة، 27(6)، 45–64.
لفتة، سیف حمزة. (2022). «متغیرات البیئة الخارجیة وتأثیرها فی السیاسة الخارجیة العراقیة». مجلة حمورابی للدراسات، 11(42)، 193–208.
محمود، منار عزالدین؛ مروة، علی حسین. (2023). «توجهات السیاسة الخارجیة العراقیة تجاه ترکیا بعد عام 2003 (المتغیرات والمواقف)». مجلة قضایا آسیویة، المرکز الدیمقراطی العربی، (18)، 96–109.
مطر، سالم عبدالله. (2023). «الرغبات والمحددات فی صناعة السیاسة الخارجیة العراقیة من منظور توازن المصالح». مجلة دراسات دولیة، مرکز الدراسات الاستراتیجیة والدولیة، جامعة بغداد، (72)، 44.
المهداوی، عبدالناصر. (2010). التناحر السیاسی فی العراق. الریاض: العبیکان للنشر.
الواد، عامر هاشم. (2021). «العلاقات العراقیة-المصریة وآفاقها المستقبلیة». مجلة الدراسات السیاسیة والاستراتیجیة، بیت الحکمة، (43).
References
Abd, A. M. (2008). “The impact of the economic variable on foreign policy-making: A study of Iraq's economic philosophy”. Journal of Economic Sciences, University of Basrah, (22). [In Arabic].
Abdullah, N. N. (2021). “The role of Iraqi political elites in shaping foreign policy orientations toward Iran”. Journal of Political Science, (63), 58–74. [In Arabic].
Alawi, A. A. (2010). The crisis of Islamic civilization (A. A. Wahhab, Trans.). Beirut and Amman: Arab Institute for Studies and Publishing. (Original work published 2010; Arabic translation published 2011). [In Arabic].
Al-Azzawi, A. H. (2022). “An analytical reading of the change in political power centers and their impact on Iraq's foreign policy orientations”. Journal of Political Research, (92), 101–119. [In Arabic].
Al-Badawi, A. A. H. T., & Faris, I. A. A. (2022). “Internal security strategy and its role in building peace in Iraq after 2014”. Tigris University College Journal, Tigris Academic House for Authorship, Publishing and Translation, 5(2), 99–118. [In Arabic].
Ali, S. K. (2022). “Iraqi diplomatic performance toward regional crises: The Qatari crisis as a model”. Hammurabi Journal for Studies, 11(41), 333–351. [In Arabic].
Al-Kubaisi, A. (2020). “Iraqi political elite and foreign policy-making after the American occupation”. Tikrit University Journal for Humanities, 27(6), 45–64. [In Arabic].
Al-Mahdawi, A. (2010). Political rivalry in Iraq. Riyadh: Al-Obeikan Publishing. [In Arabic].
Al-Qaisi, B. M. (2020). “Foreign intervention and the new Iraqi elite: A study of influence on political decision-making”. Journal of the Faculty of Arts, University of Basrah, (91), 103–126. [In Arabic].
Al-Qaisi, S. A. (2021). “The impact of the Iraqi political elite on foreign policy after 2003”. Al-Mustansiriyah Journal of Political and International Studies, 71(2), 11–30. [In Arabic].
Al-Samarrai, Z. A. (2019). “The impact of sectarian division of the Iraqi political elite on foreign policy orientations”. Journal of Political Science, University of Baghdad, (59), 77–92. [In Arabic].
Al-Sarhan, H. A. D. (2022). “The future of Iraqi-Saudi relations in light of political and economic changes after 2003”. Journal of Political and Strategic Studies, Bayt Al-Hikmah, (45). [In Arabic].
Al-Wad, A. H. (2021). “Iraqi-Egyptian relations and their future prospects”. Journal of Political and Strategic Studies, Bayt Al-Hikmah, (43). [In Arabic].
Bakr, M. M. A. (2022). “Political sectarianism and challenges to state effectiveness in Iraq”. Journal of the Faculty of Economics and Political Science, 23(2), 146–173. [In Arabic]. https://doi.org/10.21608/jpsa.2022.233866
Bashara, A. (2018). Sect, sectarianism, and imagined sects. Doha: Arab Center for Research and Policy Studies. [In Arabic].
Daham, M. M. (2023). “The dialectic of the relationship between the external factor and the independence of decision-making in Iraq”. Tikrit Journal of Political Science, (4), 187–203. [In Arabic].
Darvishi Se-talani, F., & Mozaffari, S. (2018). “Investigating the factors influencing the divergence of Iran-Egypt relations (1978-2013)”. Political Studies of the Islamic World, 7(25), 1–30. [In Persian]. https://sid.ir/paper/524687/fa
Ghaemi, Y., & Ghyasi, S. (2023). “Iraq's foreign policy and relations with Iran; In the light of the change of political rulers of Iraq (after the fall of Saddam 2003-2022)”. Mesopotamian Political Studies, 2(2), 293-317. [In Persian]. https://doi.org/10.22126/mps.2023.9549.1024
Haddad, F. (2020). “From existential struggle to political banality: the politics of sect in post-2003 Iraq”. The Review of Faith & International Affairs, 18(1), 70–86. https://doi.org/10.1080/15570274.2020.1729588
Haydar, M. K. (2020). “Iraqi foreign policy and the impact of internal transformations of ruling elites”. Journal of the Faculty of Political Science, Al-Nahrain University, (55), 14–39. [In Arabic].
Javadi Arjmand, M. J., & Tolouei, H. (2014). “America's invasion to Iraq and its impact on Iran's smart power in Iraq”. Political Quarterly, 44(4), 777–792. [In Persian] https://doi.org/10.22059/jpq.2014.53795
Kamali Guki, M., & Alizadeh, S. (2025). “Analysis of the discursive transformation of Iraq's foreign policy within the framework of neoclassical realism”. Political Studies of the Islamic World, 13(1), 169-192. [In Persian]. https://doi.org/10.30479/psiw.2024.20122.3317
Lafta, S. H. (2022). “External environment variables and their impact on Iraqi foreign policy”. Hammurabi Journal for Studies, 11(42), 193–208. [In Arabic].
Mahmoud, M. E., & Marwa, A. H. (2023). “Iraqi foreign policy orientations toward Turkey after 2003 (variables and positions)”. Asian Issues Journal, Arab Democratic Center, (18), 96–109. [In Arabic].
Mansour, R. (2021, February 25). Networks of power: The Popular Mobilization Forces and the state in Iraq (Research paper). Chatham House, the Royal Institute of International Affairs. https://www.chathamhouse.org/2021/02/networks-power
Matar, S. A. (2023). “Desires and determinants in Iraqi foreign policy-making from the perspective of balance of interests”. Journal of International Studies, Center for Strategic and International Studies, University of Baghdad, (72), 44. [In Arabic].
Nasiri, S . (2019). “The role of soft power in the foreign policy of the Islamic Republic of Iran (Case study of Iraq)”. Soft power Studies, 9(1), 265-287. [In Persian]. https://www.spba.ir/article_134785.html?lang=en
Rajab, I. A. M. A. (2012). “The state: Analytical frameworks for understanding major transformations in post-revolution phases”. Al-Siyasa Al-Dawliya, 48(189). [In Arabic]. https://search.emarefa.net/detail/BIM-678486
Rashid, A. A. (2022). “The impact of the security dimension on Iraqi foreign policy after 2014: ISIS as a model”. Al-Ma'had Journal, 8(8), 529–552. https://doi.org/10.61353/ma.0080529 [In Arabic].
Salman, A. S. (2024). “The role of Iraqi diplomacy in achieving foreign policy goals after 2016”. Al-Majalah Al-Siyasiyah wa Al-Dawliyah, Al-Mustansiriyah University. [In Arabic]. https://iasj.rdd.edu.iq/journals/uploads/2024/12/14/891fa5f3de.pdf
Shanfah, S. N. (2012). “Iraqi foreign policy strategy after 2003”. Journal of International Studies, (51), 113–125. [In Arabic].
Sohrabi, M., Ashrafi, A., & Karimi, M. (2016). “Anatomy of political parties and groups in Iraq and their impacts on the relations between Iran and Iraq”. Studies of International Relations Journal, 9(34), 169-197. [In Persian]. https://sid.ir/paper/247555/en
Stansfield, G. (2010). “The reformation of Iraq's foreign relations: New elites and enduring legacies”. International Affairs, 86(6), 1395–1414. https://doi.org/10.1111/j.1468-2346.2010.00943.x
Zolfaghari, M., & Omrani, A. (2019). “Iraq as a failed state and its impact on international security”. Journal of Political Sociology of the Islamic World, 7(15), 29–56. [In Persian]. https://doi.org/10.22070/iws.2019.4308.1774 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 158 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 92 |
||