آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شماره‌ها | 472 |
| تعداد مقالات | 3,712 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,468,590 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,268,179 |
غنی‌سازی زیستی گندم با آهن و روی؛ از راهبردهای زراعی و اصلاح نباتات مرسوم تا فناوری‌های نوین زیستی | ||
| بیوتکنولوژی و بیوشیمی غلات | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 29 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مروری | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/cbb.2026.14571.1162 | ||
| نویسندگان | ||
| رضا امیری* 1؛ صحبت بهرامی نژاد2 | ||
| 1بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،کرمانشاه، | ||
| 2گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: رشد جمعیت جهانی، تغییرات اقلیمی و الگوهای ناپایدار تولید و مصرف غذا، تأمین امنیت غذایی و تغذیه‌ای را با چالش جدی مواجه کرده است. کمبود ریزمغذی‌هایی مانند آهن و روی، موسوم به «گرسنگی پنهان»، در جوامعی که بخش عمده انرژی و پروتئین رژیم غذایی آن‌ها از غلات، به‌ویژه گندم نان، تأمین می‌شود، اهمیت ویژه‌ای دارد. با وجود دستاوردهای انقلاب سبز در افزایش عملکرد گندم، شواهد نشان می‌دهد که این روند در بسیاری از موارد با کاهش نسبی غلظت آهن و روی دانه، پدیده‌ای موسوم به «اثر رقیق‌شدگی»، همراه بوده است. از این رو، غنی‌سازی زیستی گندم از نظر آهن و روی، به‌عنوان راهبردی پایدار و کم‌هزینه برای کاهش کمبود این ریزمغذی‌ها در مقیاس جمعیتی مطرح شده است. هدف از این مقاله مروری، بررسی جامع رویکردهای زراعی، ژنتیکی مرسوم و زیست‌فناورانه غنی‌سازی زیستی گندم و تحلیل مزایا، محدودیت‌ها و ظرفیت تلفیق این رویکردها است. مواد و روش‌ها: در این مطالعه مروری، منابع علمی منتشرشده در پایگاه‌های داده معتبر بین‌المللی و داخلی با استفاده از کلیدواژه‌هایی نظیر غنی‌سازی زیستی، آهن، روی، گندم، اصلاح نباتات و زیست‌فناوری جست‌وجو و بررسی شدند. مقالات مرتبط با سه محور اصلی شامل غنی‌سازی زیستی زراعی (کاربرد کود در خاک، محلول‌پاشی، تیمار بذر، میکروارگانیسم‌ها و نانوکودها)، غنی‌سازی زیستی ژنتیکی مرسوم (تنوع ژنتیکی، مکان‌یابی QTL، اصلاح مبتنی بر نشانگر، انتخاب ژنومی) و فناوری‌های نوین زیست‌فناورانه (تراریخت، بیش‌بیانی ژن، مهندسی متابولیک، اُمیکس، ویرایش ژنوم و RNAi) گردآوری و به‌صورت تحلیلی و مقایسه‌ای ارائه شدند. یافته‌ها: بررسی‌ها نشان داد که غنی‌سازی زراعی، به‌ویژه محلول‌پاشی در مراحل زایشی، اثر سریع و قابل توجهی بر غلظت روی دانه دارد، در حالی که کارایی آن برای آهن، به دلیل محدودیت‌های فیزیولوژیک انتقال، کمتر است. اصلاح ژنتیکی مرسوم با بهره‌گیری از تنوع موجود در نژادهای بومی، خویشاوندان وحشی و گندم‌های ابتدایی، امکان تثبیت پایدار صفت را فراهم می‌کند، اما با محدودیت‌هایی مانند طولانی‌بودن چرخه اصلاحی و همبستگی منفی احتمالی میان عملکرد و غلظت ریزمغذی‌ها مواجه است. فناوری‌های زیست‌فناورانه نوین، از جمله بیان ژن فریتین و ویرایش ژنومی با CRISPR/Cas9، ظرفیت بالایی برای افزایش غلظت و زیست‌فراهمی آهن و روی نشان داده‌اند، هرچند کاربرد گسترده آن‌ها همچنان با موانع نظارتی، اقتصادی و پذیرش اجتماعی روبه‌رو است. نتیجه‌گیری: موفقیت واقعی برنامه‌های غنی‌سازی زیستی گندم، منوط به افزایش هم‌زمان غلظت و زیست‌فراهمی آهن و روی، بدون کاهش عملکرد و کیفیت زراعی است. با توجه به محدودیت‌های هر یک از رویکردهای زراعی، ژنتیکی و زیست‌فناورانه، تلفیق این راهبردها در قالب برنامه‌های چندرشته‌ای، مسیر مؤثرتری برای دستیابی به گندم‌های پرمحصول و غنی از ریزمغذی فراهم می‌کند و می‌تواند نقش مهمی در کاهش گرسنگی پنهان در جمعیت‌های وابسته به گندم ایفا کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اصلاح مبتنی بر نشانگر؛ اثر رقیق‌شدگی؛ تراریخت؛ ریزمغذی؛ گرسنگی پنهان | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||