آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شماره‌ها | 472 |
| تعداد مقالات | 3,740 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,426,575 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,545,289 |
خاستگاه همخوان غلت لبی-کامیِ واک‌دارِ [ɥ] در کردی جنوبی | ||
| مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران | ||
| مقاله 4، دوره 14، شماره 3، مهر 1405، صفحه 103-123 اصل مقاله (1.86 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22126/jlw.2025.11921.1823 | ||
| نویسنده | ||
| سلمان خنجری | ||
| دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی، پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف تبیین خاستگاه همخوان غلت [ɥ] در زبان کردی شاخة جنوبی، به‌ویژه گویش رایج در شهرستان سنقروکلیایی، انجام شده است. در این پژوهش، 63 واژة نمونة دارای همخوان غلت [ɥ]، در سیر تحول از ایرانی میانة غربی به دورة نو در گویش یادشده، بررسی شد. گردآوری داده‌ها با استفاده از دو روش اسنادی و مصاحبة میدانی با 20 گویشور بومی (شامل زنان و مردانِ 30 تا 70 ساله، اعم از بی‌سواد و باسواد) صورت گرفته است؛ ضمن آنکه بومی‌بودنِ نگارنده، به دقتِ تحلیل‌ها و درکِ ظرایفِ آوایی کمک کرده است. برپایة یافته‌های این پژوهش، خاستگاه همخوان غلت [ɥ]، پیامدِ دو فرایند غلت‌سازیِ واکه‌های افراشته و تبدیل توالی همخوان غلت با واکة افراشته به غلت [ɥ] است. به‌بیان دیگر، همخوان غلت [ɥ] در گویش موردنظر براثر دو دگرگونی‌ِ تاریخی در سیر تحول از ایرانی میانة غربی به دورة نو پدید آمده است: نخست واکة افراشتة پیشین گرد /y/ در ساختِ هجاییِCV1 [+ high]] [V2 …، برای رفع التقای واکه‌ها، به همخوان غلت [ɥ] تبدیل می‌شود؛ دوم توالی غلت‌هایِ /w/ و /j/ با واکه‌های افراشته مانند /ju/، /wy/ و /wi/، در بافت پس از واکه به غلت [ɥ] بدل می‌شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| غلت [ɥ]؛ غلت‌سازی؛ التقای واکه‌ها؛ کردی جنوبی؛ سنقروکلیایی | ||
| مراجع | ||
|
آرلاتو، آنتونی (1384). درآمدی بر زبان‌شناسی تاریخی. مترجم: یحیی مدرسی. تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی. (سال انتشار به زبان اصلی 1981)
آموزگار، ژاله؛ تفضلی، احمد (1382). زبان پهلوی؛ ادبیات و دستور آن. تهران: معین.
ابوالقاسمی، محسن (1392). دستور تاریخی زبان فارسی. تهران: سمت.
احمدی، مهران؛ زاهدی، محمدصدیق؛ غلامی، وحید (1398). التقای واکه‌ها و رفع آن در کُردی میانی. مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران، 7(3)، 1-15.
بدخشان، ابراهیم؛ زمانی، محمد (1393). غلت‌سازی در گویش کلهری. علم زبان، 2(2)، 97-116.
پالیزبان، کرم‌اله (1399). بررسی فرایندهای واژ-واجی گویش کردی ایلام: رویکرد بهینگی. پایان‌نامة دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه پیام نور.
حسن‌دوست، محمد (1393). فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی (پنج‌جلدی). تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
خنجری، سلمان (۱۳87). بررسی ساختمان دستوری گویش کردی سنقرکلیایی و مقایسة ریشه‌ای واژه‌های ایرانی باستان. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه تهران.
خنجری، سلمان (1397). تقسیم‌بندی موضوعی واژه‌های بازمانده از ایرانی باستان و ایرانی میانة غربی در گویش کُردی سنقرکلیایی (با نگرشی بر فرایندهای واجی و آوایی آن‌ها). پایان‌نامة دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی، پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
خنجری، سلمان (1404). خاستگاه واکة افراشتة پیشینِ گردِ [y] در زبان کُردی. مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران، 13(1)، 39-53.
خنجری، سلمان؛ راشدمحصل، محمدتقی (1397). فرایندهای واجی در گویش کردی سنقرکلیایی. مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران، 6(21)، 21-41.
رضایی باغ‌بیدی، حسن (1388). تاریخ زبان‌های ایرانی. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
سلگی، حسین (1392). پسوند مجهول‌ساز *-i̯a- در زبان‌های ایرانی. پژوهشهای زبانی، 4(1)، 62-74.
صادقی، وحید؛ صادقی، سولماز (1396). التقای واکه‌ها در کردی سورانی. پژوهشهای زبان‌شناسی، 8(1)، 117-136.
فتاحی، مهدی (1390). فرایندهای صرفی-واجی در کردی کلهری. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه علامه طباطبایی.
فتاحی، مهدی (1393). غلت‌سازی واکه به عنوان راهکاری برای رفع التقای واکه‌ها؛ بررسی نمونه‌ای در کردی کلهری. پژوهشهای زبان‌شناسی تطبیقی، 4(7)، 263-276.
کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه؛ ثباتی، الهام؛ آقاگلزاده، فردوس (1394). فرایندهای واجی تضعیف در گونه‌های کردی ایلامی. پژوهشهای زبان‌شناسی تطبیقی، 5(9)، 205-223.
کریمی‌دوستان، غلامحسین (1380). کردی ایلامی: بررسی گویش بدره. سنندج: دانشگاه کردستان.
کریمی‌دوستان، غلامحسین؛ ویسی، رحمان (1387). حفظ یک ماده‌ساز باستانی در ساخت مجهول در زبان کردی. مجلة دانشکدة ادبیات و علوم‌انسانی مشهد، 41(2)، 137-147.
مدرسی قوامی، گلناز (1403). آواشناسی: بررسی علمی گفتار. تهران: سمت.
مردوخ روحانی، ماجد (1392). فرهنگ فارسی-کردی (سه‌جلدی). سنندج: دانشگاه کردستان.
مورگنشتیرنه، گئورگ (1336). تاریخ تحول زبان‌های ایرانی و مجاهدات دانشمندان اسکاندیناوی دربارة رشته‌های مختلف ایران‌شناسی. مترجم: عزت‌الله نگهبان. مجلة دانشکدة ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تهران، 39، 43-52. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 470 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 130 |
||